Wstęp do Encyclopaedia Speleologica Practicorum Polonica (ESPol)

ESP (na poczatku w wersji ESPol) powstała niejako przypadkowo na gorącym styku interesów wspinaczy i speleologów, którzy przeszło pół wieku temu zostali ze sobą administracyjnie zespawani. Po prostu zaproponowano mi napisanie "kilku haseł" do encyklopedii taternickiej. Nie wchodząc w szczegóły, wspólne przedsięwzięcie encyklopedyczne nie udało się, ale zasiane na speleologicznym ugorze ziarnko nieoczekiwanie przyjęło się. I zamiast dla taterników o taternikach jaskiniowych, zacząłem konstruować encyklopedię dla speleologów o speleologach. Coś mi intuicja mówi, że jest to bardziej naturalne.

Dla ESP startowym pakietem był Fachwörterbuch für Karst- und Höhlenkunde Huberta Trimmela z 1965 r. i przetłumaczony z niemieckiego przez Piotra Heimrotha (Kraków). Uzupełniająco zostało opracowane podobne dzieło Joe Jenningsa i Arthura Clarke'a. Do budowy związków między różnymi językami wykorzystane zostało ostatnio epokowe dzieło Vladimira Panosa.

Po dwóch latach spokojnej pracy dotarły do mnie wiadomości o powstaniu jakiejś wielkiej encyklopedii speleologicznej. Zanim udało mi się zdobyć egzemplarz tego dzieła pracowałem sobie dalej spokojnie kierując się luzacką wykładnią twórczą Richarda Feynmana ( Pracuj spokojnie nad swoim pomysłem, chociaż wiesz, że pracują nad tym i inni, bo na końcu zawsze okazuje się, że są całkiem odmienne) W końcu udało mi się zdobyć egzemplarz tego dzieła i stwierdziłem z ulgą, że Richard Feynman oczywiście miał rację. Zamysł Encyclopedia of Caves and Karst Sciences pod red. John'a Gunn'a, która z punktu widzenia konstrukcji raczej jest wielkim słownikiem, różni się od mojego pomysłu diametralnie. A cały mój pomysł na ES opiera się na założeniu, że speleologia i tworzący ją ludzie zasłużyli sobie na encyklopedię w jak najbardziej tradycyjny sposób rozumianą, czyli jako worek wiadomości na temat każdego zasłyszanego hasła. I dla mnie dzieło J. Gunna, choć skromnie nadgryza cały temat (ok. 900 haseł na 920 stronach) to przede wszystkim jest dziełem epokowym jeśli chodzi o ilość tkwiących w opisach haseł, które tylko dyszą żądzą, aby ktoś je rozwinął. Ja te żądze właśnie chcę zaspokajać.

ESPol ma łączyć wiedzę i doświadczenia praktyków i teoretyków, speleologów i naukowców, prekursorów, współczesnych i historyków, a także wiedzę o tworzących to wszystko ludziach oraz mnóstwie marginalnie zaangażowanych w speleologię dziedzinach z różnych krajów. Do powyższego zadania dostosowana jest konstrukcja ESP. Encyklopedia, która początkowo miała charakter lokalny została przekonstruowana tak, aby móc przyjąć dowolną ilość wersji językowych i terenowych. Na razie powstały trzy wersje, z czego tylko polska wersja jest rozwinięta w sposób umożliwiający obserwację konstrukcji. Z założenia każda wersja językowa ma mieć wkład wiedzy ogólnospeleologicznej czemu służą słowniki Trimmela, Jenningsa, Guna i Panoąa. Wszystkie wersje językowe i terenowe spotykają się w Encyclopaedia Speleologica Universalis, której zadaniem ma być łączenie doświadczeń różnych krajów.

Wersja anglojęzyczna ma obejmować swoim zainteresowaniem wszystkie zjawiska i wydarzenia w krajach używających tego języka. Na razie daleka jest od wyglądu wersji oryginalnej, jednak ogromny wkład anglojęzycznych speleologów nakłada na wszystkich obowiązek zachowania ich dokonań we wdzięcznej pamięci przyszłych pokoleń. Być może w przyszłości zajdzie potrzeba rozdzielenia materiałów zgodnie z przynależnością terytorialną.

ESP czerpie całymi garściami z ludzkiego dorobku, jaki jest dostępny w postaci papierowej i elektronicznej. Bardzo staramy się ustalić autorstwo każdego dzieła i dawać temu świadectwo. Jednak nikogo nie pytamy o zgodę na wykorzystanie ich materiałów, z wyjątkiem autorów dużych opracowań tematycznych. Oczekiwanie na zgody zablokowałoby całą pracę zupełnie. Zakładamy więc milczącą zgodę autorów na wykorzystanie ich dorobku, co rzeczywiście zwykle ma miejsce. Gdyby jednak takiej zgody nie było, to prosi się takich autorów o zawiadomienie o tym, a ich uwagi zostaną uwzględnione. Bardzo prosi się także o wskazywanie błędów, zarówno w treści, jak i autorstwie, aby móc je jak najrychlej usuwać.

Hasła wprowadzać może każdy. Formuła dowolności dostępu dla autorów została z powodzeniem sprawdzona przez WIKIPEDIA i tutaj ten dobry pomysł również został zastosowany. Hasła trafiają do tzw. przechowalni, w której są przeglądane i akceptowane przez Redakcję. Mechanizm ten jest konieczny w obronie przed niekontrolowanym sabotażem z zewnątrz. Dla ułatwienia (zarówno autorom, jak i Redakcji) zamieszczone są konstrukcyjne wzorce dla typowych rodzajów haseł. [Każdy może także korygować treść haseł lub je uzupełniać.]

ESP jest przedsięwzięciem no profit, aczkolwiek zastrzega się prawo pozyskiwania środków niezbędnych do pokrycia faktycznych kosztów tworzenia i utrzymania, gdyż na razie tworzona jest kosztem dzieci, które nie są jeszcze pewne, czy są gotowe traktować to dzieło jako inwestycję w przyszłość.

Dla ułatwienia (zarówno autorom, jak i Redakcji) zamieszczone są konstrukcyjne wzorce dla typowych rodzajów haseł.

Piotr Kulbicki