La Virgencita
){kind=small}
j. na Półwyspie Jukatan (Campeche, Meksyk), nieopodal wioski La Virgencita de la Candelana, przy otworze której odkryto stelę (p. FOTO) z okresu Majów. (TEKST & FOTO: Holley Moyes na: www.famsi.org/reports/02086/section02.htm)
labirynt (1)
){kind=small}
a. wielokrotnie rozgałęziony, niekiedy także piętrowo rozwinięty system jaskiniowy; korytarze wykazują połączenia ze sobą. (Trimmel-Heimroth)
b. jest słowem pragreckim (pelazgijskim), początkowo przejętym przez klasyczną grekę i w sposób widoczny pochodzi od labrys, słowa oznaczającego w archaicznym języku obrazkowym podwójną siekierę, z -inthos oznaczającym miejsce (jak w nazwie Korinthos [= Korynt]). W językowej tradycji anglosaskiej istnieją dwa terminy dotycżace l. (labyrinth i (...)
a. wielokrotnie rozgałęziony, niekiedy także piętrowo rozwinięty system jaskiniowy; korytarze wykazują połączenia ze sobą. (Trimmel-Heimroth)
b. jest słowem pragreckim (pelazgijskim), początkowo przejętym przez klasyczną grekę i w sposób widoczny pochodzi od labrys, słowa oznaczającego w archaicznym języku obrazkowym podwójną siekierę, z -inthos oznaczającym miejsce (jak w nazwie Korinthos [= Korynt]). W językowej tradycji anglosaskiej istnieją dwa terminy dotycżace l. (labyrinth i maze), które zresztą często są używane zamiennie. Ale współcześni znawcy przedmiotu używają ściślejszej definicji. Dla nich, l. (ang maze) jest wędrowną łamigłówką w formie złożonych odgałęziających się korytarzy, z koniecznością dokonywania wyborów drogi i kierunku, podczas gdy l. (ang. labyrinth) jest jednościeżkowy ("jednokierunkowy”) i ma tylko pojedynczą niedwuznaczną ścieżkę prowadzącą do centrum i z powrotem, nie stwarzając problemów orientacyjnych. Zwykle wiązany z tym pojęciem jest kompleks pałacowy w Knossos na Krecie, (TEKST: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Maze)
c. jako wzór jest to twór umysłu ludzkiego z okresu, gdy nie było żadnego odpowiednika l. w przyrodzie, służący do projektowania specjalnych budowli, mających za zadanie utrudnienie dostępu i wyjścia przez wykorzystanie niedoskonałości umysłu ludzkiego, nie zaś przeszkód fizycznych; podstawowe słabości umysłu ludzkiego wykorzystywane w l-ch to ograniczona pojemność pamięci, bardzo duży błąd percepcji STOSUNKóW odległościowych i kątowych, zapewne także wysoka chybotliwość emocjonalna, która utrudnia funkcjonowanie nawet w labiryntach prostych. Jako budowla jest to specjalna konstrukcja o bardzo zawiłym układzie wnętrza spełniająca zadania przewidziane przez wzorzec. Początkowo l. pełniły przede wszystkim funkcje użytkowe, a więc wzorzec miał swój budowlany odpowiednik, a właściwie pierwsze wzorce zachowały się dzięki budowlom. Najbardziej znane l. zostały stworzone w starożytności. Historia Naturalna Pliniusza wymienia cztery starożytne l.: kreteński, egipski, z Lemnos i włoski. W średniowieczu l. zaczęto stosować do celów religijnych oraz duchowych i wtedy wystarczały same odwzorowania (l. posadzkowe i darniowe), ściany zaś były tworzone przez umowę społeczną o nieprzekraczalności linii. Budowle oparte na tym wzorcu przestały powstawać. Wraz ze zmierzchem średniowiecza zaniknęły funkcje duchowe i wzorzec l. zaczął być wykorzystywany do celów zabawowych (l. parkowe, kukurydziane), w których rolę ścian spełniał żywopłot, płot, albo uprawy, a w ostatnich latach różne tworzywa sztuczne. Zawsze jednak te konstrukcje i wzory odpowiadały jednemu z dwóch przewidzianych w języku angielskim rodzajów l. nie mających odpowiednika w j. polskim. Korzystając z faktu, że niektórzy anglojęzyczni autorzy w miejsce terminu labyrinth używają określenia simple maze (= labirynt prosty) prowizorycznie zostają dla metodologicznej wygody ESPol utworzone dwa terminy uściślające, które mają swoje odpowiedniki w rzeczywistości:
1. l. prosty (ang. labyrinth)
2. l. złożony (ang. maze)
Dopiero współczesna speleologia wykazała istnienie w przyrodzie naturalnych obiektów odpowiadających starożytnym wzorcom. Są to fragmenty jaskiń o bardzo zawiłym przebiegu korytarzy, zwykle występujących na tym odcinku w zwiększonej ilości i zwykle określanych mianem l.. Dlatego prowizorycznie zostaje stworzona trzecia grupa l.:
3. l. jaskiniowy (albo l. naturalny).
(dla ESPol: ESPol) b. synonim terminu ser (zob. też w OSPol: labirynt). (ESPol)
Po angielsku: maze (Jennings)
Po niemiecku: Labyrinth (n)
b. jest słowem pragreckim (pelazgijskim), początkowo przejętym przez klasyczną grekę i w sposób widoczny pochodzi od labrys, słowa oznaczającego w archaicznym języku obrazkowym podwójną siekierę, z -inthos oznaczającym miejsce (jak w nazwie Korinthos [= Korynt]). W językowej tradycji anglosaskiej istnieją dwa terminy dotycżace l. (labyrinth i maze), które zresztą często są używane zamiennie. Ale współcześni znawcy przedmiotu używają ściślejszej definicji. Dla nich, l. (ang maze) jest wędrowną łamigłówką w formie złożonych odgałęziających się korytarzy, z koniecznością dokonywania wyborów drogi i kierunku, podczas gdy l. (ang. labyrinth) jest jednościeżkowy ("jednokierunkowy”) i ma tylko pojedynczą niedwuznaczną ścieżkę prowadzącą do centrum i z powrotem, nie stwarzając problemów orientacyjnych. Zwykle wiązany z tym pojęciem jest kompleks pałacowy w Knossos na Krecie, (TEKST: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Maze)
c. jako wzór jest to twór umysłu ludzkiego z okresu, gdy nie było żadnego odpowiednika l. w przyrodzie, służący do projektowania specjalnych budowli, mających za zadanie utrudnienie dostępu i wyjścia przez wykorzystanie niedoskonałości umysłu ludzkiego, nie zaś przeszkód fizycznych; podstawowe słabości umysłu ludzkiego wykorzystywane w l-ch to ograniczona pojemność pamięci, bardzo duży błąd percepcji STOSUNKóW odległościowych i kątowych, zapewne także wysoka chybotliwość emocjonalna, która utrudnia funkcjonowanie nawet w labiryntach prostych. Jako budowla jest to specjalna konstrukcja o bardzo zawiłym układzie wnętrza spełniająca zadania przewidziane przez wzorzec. Początkowo l. pełniły przede wszystkim funkcje użytkowe, a więc wzorzec miał swój budowlany odpowiednik, a właściwie pierwsze wzorce zachowały się dzięki budowlom. Najbardziej znane l. zostały stworzone w starożytności. Historia Naturalna Pliniusza wymienia cztery starożytne l.: kreteński, egipski, z Lemnos i włoski. W średniowieczu l. zaczęto stosować do celów religijnych oraz duchowych i wtedy wystarczały same odwzorowania (l. posadzkowe i darniowe), ściany zaś były tworzone przez umowę społeczną o nieprzekraczalności linii. Budowle oparte na tym wzorcu przestały powstawać. Wraz ze zmierzchem średniowiecza zaniknęły funkcje duchowe i wzorzec l. zaczął być wykorzystywany do celów zabawowych (l. parkowe, kukurydziane), w których rolę ścian spełniał żywopłot, płot, albo uprawy, a w ostatnich latach różne tworzywa sztuczne. Zawsze jednak te konstrukcje i wzory odpowiadały jednemu z dwóch przewidzianych w języku angielskim rodzajów l. nie mających odpowiednika w j. polskim. Korzystając z faktu, że niektórzy anglojęzyczni autorzy w miejsce terminu labyrinth używają określenia simple maze (= labirynt prosty) prowizorycznie zostają dla metodologicznej wygody ESPol utworzone dwa terminy uściślające, które mają swoje odpowiedniki w rzeczywistości:
1. l. prosty (ang. labyrinth)
2. l. złożony (ang. maze)
Dopiero współczesna speleologia wykazała istnienie w przyrodzie naturalnych obiektów odpowiadających starożytnym wzorcom. Są to fragmenty jaskiń o bardzo zawiłym przebiegu korytarzy, zwykle występujących na tym odcinku w zwiększonej ilości i zwykle określanych mianem l.. Dlatego prowizorycznie zostaje stworzona trzecia grupa l.:
3. l. jaskiniowy (albo l. naturalny).
(dla ESPol: ESPol) b. synonim terminu ser (zob. też w OSPol: labirynt). (ESPol)
Po angielsku: maze (Jennings)
Po niemiecku: Labyrinth (n)
Labirynt (2)
a. labirynt w j. Niedźwiedzia (Sudety). (ESPol)
b. labirynt w j. Kasprowa Niżnia (Tatry Zach.). (ESPol)
labirynt jaskiniowy (labirynt naturalny)
){kind=small}
jedyna występująca w naturze forma labiryntu spotykana jest w jaskiniach, gdzie skomplikowany układ korytarzy ma zarówno postać labiryntu, jak i jego cechy dezorientacyjne, często znacznie mocniejsze niż w labiryntach sztucznych. Spostrzeżenie, że wzór labiryntu prostego jest rozwinięciem wzoru meandra znajduje potwierdzenie w naturalnych warunkach jaskiniowych, gdzie spotyka się naturalne meandry tworzone przez płynące podziemne rzeki. W jaskiniach mamy do czynienia przede wszystkim z (...)
jedyna występująca w naturze forma labiryntu spotykana jest w jaskiniach, gdzie skomplikowany układ korytarzy ma zarówno postać labiryntu, jak i jego cechy dezorientacyjne, często znacznie mocniejsze niż w labiryntach sztucznych. Spostrzeżenie, że wzór labiryntu prostego jest rozwinięciem wzoru meandra znajduje potwierdzenie w naturalnych warunkach jaskiniowych, gdzie spotyka się naturalne meandry tworzone przez płynące podziemne rzeki. W jaskiniach mamy do czynienia przede wszystkim z rozbudowaną postacią labiryntu złożonego. Rozbudowanie idzie głównie w kierunku wykorzystania przestrzennej cechy ośrodka skalnego, skutkiem czego l.j. są trójwymiarowe, a korytarze odchodzą nie tylko w lewo-prawo, ale również w górę-dół oraz do tyłu-przodu (na różnych poziomach) i we wszystkich kierunkach pośrednich. Dodatkową cechą utrudniającą orientację są krzywizny i zakręty korytarzy, których gama jest nieporównywanie większa niż przy labiryntach sztucznych, szczególnie gdy te ostatnie są zamknięte na ograniczonej przestrzeni. Zasięg l.j. dla badacza zawsze jest nieprzewidywalny, jak i kierunek wyjścia z niego. Dodatkowym utrudnieniem w stosunku do labiryntów powierzchniowych jest brak pośrednich sygnałów dotyczących kierunku (jak słońce czy standardowe kąty) i odległości (stałe wymiary). Badacze l.j. dysponują natomiast pewnymi narzędziami wspomagającymi orientację i kierunek poszukiwań. Przede wszystkim jest to wyczuwalny przewiew (jeśli taki jest), który wskazuje kierunki aerodynamicznego początku l.j. (skąd wieje) i końca l.j. (dokąd wieje), a także wskazuje najkrótszą drogę między tymi punktami, chociaż nie zawsze najłatwiejszą. W odróżnieniu od większości konsumentów atrakcji labiryntowych speleolodzy mierzą parametry odległościowe i kątowe pokonywanej drogi i wcześniej lub później potrafią prezyzyjnie określić pozycję dowolnego punktu w trójwymiarowej przestrzeni, do jakiej dotarli, co uwalnia ich całkowicie od dezorientacji.
Największe obiekty labiryntalne to jaskinie gipsowe na Podolu (Ukraina): Ozernaya, Optymisticzeskaya, Kristalnaya, Werteba. Ponieważ znajdują się one w cienkich pokładach gipsu dominuje tu labirynt dendrytyczny. W większych j-ch powstałych w masywnych wapieniach mamy do czynienia z większą różnorodnością typów i zwykle ich mieszanką. Najczęściej spotykane typy to l. pleciony i l. trójwymiarowy, z elementami l. segmentowego, l. fraktalnego i l. planair. Tak jest w Eisriesenwelt i Platteneck-System. (dla ESPol: ESPol)
Największe obiekty labiryntalne to jaskinie gipsowe na Podolu (Ukraina): Ozernaya, Optymisticzeskaya, Kristalnaya, Werteba. Ponieważ znajdują się one w cienkich pokładach gipsu dominuje tu labirynt dendrytyczny. W większych j-ch powstałych w masywnych wapieniach mamy do czynienia z większą różnorodnością typów i zwykle ich mieszanką. Najczęściej spotykane typy to l. pleciony i l. trójwymiarowy, z elementami l. segmentowego, l. fraktalnego i l. planair. Tak jest w Eisriesenwelt i Platteneck-System. (dla ESPol: ESPol)
labirynt prosty
){kind=small}
(ang. labyrinth) jest to jednościeżkowy ("jednokierunkowy”) typ labiryntu, który ma tylko pojedynczą niedwuznaczną ścieżkę prowadzącą spiralnie do centrum i z powrotem, nie stwarzającą problemów orientacyjnych. Dlatego spiralę (FOTO 1) uważa się za najprostszą postać labiryntu. Najstarsze wzory labiryntów miały rzeczywiście kształt kołowy, zarówno kreteńskie, tak jak brytyjskie, skandynawskie czy słynne piktogramy na pustyni Nazca, aż po współczesne. L. w Knossos (FOTO 2), nazywa (...)
(ang. labyrinth) jest to jednościeżkowy ("jednokierunkowy”) typ labiryntu. Najstarsze wzory labiryntów miały rzeczywiście kształt kołowy, zarówno kreteńskie, tak jak brytyjskie, skandynawskie czy słynne piktogramy na pustyni Nazca, aż po współczesne. L. w Knossos (FOTO 2), nazywany w mitologii po prostu l-em, uważa się za pierwszy wzór i budowlę na tym wzorze postawioną w dziejach. Z badań wynika, że mit o Minotaurze, Tezeuszu i Ariadnie, która dała mu kłębek nici, aby nie zagubił się jest głęboką nadinterpretacją ceremonii na tanecznym kręgu, na którym mlodzieńcy i panny na wydaniu tańczyli wzdłuż kolistych linii, tak aby się spotkać. Wskazuje na to fakt, że żadnego l. w Knossos nie znaleziono, natomiast kręgi taneczne zostały tam odkryte wyłącznie na zdobiących kompleks pałacowy freskach. Również wątek z nicią Ariadny – która w l.p. nie jest potrzebna, wskazuje na wymyśloną nieco bez namysłu bajeczkę. Z Grecji, a ze znalezionych w Knossos monet wynika, że również z Krety wywodzi się kwadratowa wersja l.p.. Wersja ta szybko zdobyła popularność w świecie klasycznym i stąd dziś nazywa się ją l. klasycznym. Postać rozwinięta szybko zaczęła wykorzystywać wzór meandra, a ten wykorzystany segment nazywa się greckim kluczem (FOTO 2), gdyż jest podstawowym budulcem wszystkich tych l-w. Meander w odróżnieniu od l-u był wtedy pojęciem zbudowanym na podstawie zjawiska przyrodniczego (rzeka Meander). L. rzymski poszedł dalej w kierunku dzielenia przestrzeni całego l. na cztery ćwiartkii, które trzeba było po kolei pokonywać, przechodząc od jednego do drugiego. W średniowieczu nastąpiła komplikacja l., czego najświetniejszym przykładem jest l. posadzkowy w katedrze w Chartres. Mimo powrotu do postaci kołowej zachowany został podział na ćwiartki i droga przebiegała od jednej skrajnej ćwiartki do drugiej, zmuszając do przechodzenia w każdym cyklu przez obie pozostałe. Uważa się, że ten wzór l. stał się głównym natchnieniem dla twórców l-w darniowych, jednak wyczerpał on rozwój l.p. pozostawiając pole dla labiryntu złożonego.
Z czterech opisywanych przez Pliniusza budowli o założeniu labiryntowym w świecie antycznym przykładem l.p. jest rzekomy l. kreteński (w Knossos), którego nie ma, nic nie wiemy o lemnoskim (de facto na Samos) i włoskim, a egipski zdaje się był. l. złożonym. Na samej Krecie było kilka budowli o założeniu labiryntowym, jednak nie zachowały się. W średniowieczu już takich budowli nie stawiano.
(TEKST: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Labyrinth; FOTO: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Maze)
b. współczesna speleologia odkryła, że w jaskiniach występują naturalne obiekty odpowiadające wzorcowi labiryntu, jednak w bardzo małym stopniu dotyczy to l.p., głównie z powodu stopnia złożoności tych struktur, zwykle znacznie większego, niż było to przewidziane nawet w teoretycznym wzorcu labiryntu złożonego. Jednak dość powszechnym zjawiskiem jest podziemny meander, bardzo podobny do swojego naturalnego prawzorca w Turcji. Czasem jego pokrętność doprowadzona jest do postaci greckiego klucza, który można spotkać również w przebiegu suchych korytarzy. Gdyby rozpatrywać przypadki funkcyjne – w końcu poczynając od średniowiecza l. był wynikiem umowy społecznej o nie przekraczaniu linii, których fizyczne pokonanie nie stanowiło żadnego problemu – to spotyka się elementy l.p. przy pokonywaniu stromych pochyłości lub ścian, a także w pionowych ciasnych meandrach i kanionach, gdzie jest niezbędne kluczenie celem znalezienia drogi przejścia. Czasem takie sytuacje zachodzą przy pokonywaniu zawalisk. (dla: ESPol: ESPol
b. współczesna speleologia odkryła, że w jaskiniach występują naturalne obiekty odpowiadające wzorcowi labiryntu, jednak w bardzo małym stopniu dotyczy to l.p., głównie z powodu stopnia złożoności tych struktur, zwykle znacznie większego, niż było to przewidziane nawet w teoretycznym wzorcu labiryntu złożonego. Jednak dość powszechnym zjawiskiem jest podziemny meander, bardzo podobny do swojego naturalnego prawzorca w Turcji. Czasem jego pokrętność doprowadzona jest do postaci greckiego klucza, który można spotkać również w przebiegu suchych korytarzy. Gdyby rozpatrywać przypadki funkcyjne – w końcu poczynając od średniowiecza l. był wynikiem umowy społecznej o nie przekraczaniu linii, których fizyczne pokonanie nie stanowiło żadnego problemu – to spotyka się elementy l.p. przy pokonywaniu stromych pochyłości lub ścian, a także w pionowych ciasnych meandrach i kanionach, gdzie jest niezbędne kluczenie celem znalezienia drogi przejścia. Czasem takie sytuacje zachodzą przy pokonywaniu zawalisk. (dla: ESPol: ESPol
labirynt wypierający
wg Willriera wiązka wznoszących się skalnych szczelin i rurowatych chodników, które w przypadku istnienia podziemnego przepływu wody wypełnia się od dołu wodą zgromadzoną w próżniach podziemnych obszarów krasowych. Woda taka może przepływać pod ciśnieniem. Pojęcie obecnie nieużywane. Po niemiecku: Auftriebslabyrinth (n) (Trimmel?Heimroth)
labirynt złożony
){kind=small}
a. (ang. maze) labirynt w formie złożonych odgałęziających się korytarzy, których pokonywanie wymaga konieczności dokonywania wyborów drogi i kierunku czyniąc go formą wędrownej łamigłówki umysłowej. Ścieżki i ściany są określone z góry, nie mają jednak charakteru przeszkód fizycznych, ale umownych granic. Według pewnej koncepcji badawczej (p. hasło: labirynt) jako pierwszy l.z. należy uznać już labirynt w Knossos, na co ma wskazywać słowo labrys (dwusiekiera), użyte ze względu na ksz (...)
a. (ang. maze) labirynt w formie złożonych odgałęziających się korytarzy, których pokonywanie wymaga konieczności dokonywania wyborów drogi i kierunku czyniąc go formą wędrownej łamigłówki umysłowej. Ścieżki i ściany są określone z góry, nie mają jednak charakteru przeszkód fizycznych, ale umownych granic. Według pewnej koncepcji badawczej (p. hasło: labirynt) jako pierwszy l.z. należy uznać już labirynt w Knossos, na co ma wskazywać słowo labrys (dwusiekiera), użyte ze względu na kształt budowli. Prawdopodobnie do tego rodzaju należał opisywany przez Pliniusza labirynt w Egipcie, który kończy listę znanych budowli podziemnych. Po pewnym wyczerpaniu się możliwości koncepcyjnych labiryntu prostego zaczął dominować l.z., szczególnie w l. parkowych, w przypadku których lepiej spełniał rolę rozrywkową. Budowany z żywopłotu, darni, kamienia, a ostatnio na polach uprawnych, ze szczególnym wskazaniem zbóż wysokich, jak kukurydza. Wraz z rozwojem filmu, a szczególnie technologii elektronicznej rozpowszechniają się produkcje l. wirtualnych, w których bohater, albo sam gracz umieszczany jest w rozbudowanych do nieskończoności l.z.. Znawcy tematu wyróżniają następujące typy l.z.: wstęgowy, segmentowy, dendrytyczny, spiralny, perfect, fraktalny, omega, cyborg, planair, trójwymiarowy.
(TEKST & FOTO: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Maze, Think Labyrinth: Maze Glossary: http://www.astrolog.org/labyrnth/glossary.htm) b. paradoksalnie mimo czysto ideowemu istnieniu l.z. współczesna speleologia wykazała istnienie w przyrodzie naturalnych obiektów odpowiadających ich wyspekulowanym wzorcom, opisanych w ESPol pod hasłem labirynt jaskiniowy. Są to fragmenty jaskiń o bardzo zawiłym przebiegu korytarzy, zwykle występujących na tym odcinku w zwiększonej ilości i zwykle określanych mianem labirynt. W przybliżeniu mają zastosowanie wszystkie typy l.z., łącznie z tzw. kluczem greckim, oraz cała gama form pośrednich i podobnych. Dodatkowym efektem dezorientującym spotykanym w naturalnych l.j. jest płynne przenikanie się korytarzy w każdym zakresie kątowym przestrzeni trójwymiarowej, niezwykłe ubóstwo standartowych elementów. (dla ESPol: ESPol)
(TEKST & FOTO: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Maze, Think Labyrinth: Maze Glossary: http://www.astrolog.org/labyrnth/glossary.htm) b. paradoksalnie mimo czysto ideowemu istnieniu l.z. współczesna speleologia wykazała istnienie w przyrodzie naturalnych obiektów odpowiadających ich wyspekulowanym wzorcom, opisanych w ESPol pod hasłem labirynt jaskiniowy. Są to fragmenty jaskiń o bardzo zawiłym przebiegu korytarzy, zwykle występujących na tym odcinku w zwiększonej ilości i zwykle określanych mianem labirynt. W przybliżeniu mają zastosowanie wszystkie typy l.z., łącznie z tzw. kluczem greckim, oraz cała gama form pośrednich i podobnych. Dodatkowym efektem dezorientującym spotykanym w naturalnych l.j. jest płynne przenikanie się korytarzy w każdym zakresie kątowym przestrzeni trójwymiarowej, niezwykłe ubóstwo standartowych elementów. (dla ESPol: ESPol)
Labodnica
słoweńska nazwa j. Abisso di Trebiciano, znajdującej się po włoskiej stronie granicy, również po 1954, gdy część Karyntii została przekazana przez Włochy Jugosławii. (ESPol)
Laboratoire Souterrain Moulis
){kind=small}
laboratorium założone przez Alberta Vandela w 1948 w miejscowości Moulis (na poł. od Tuluzy, Francja). Uważane za najbardziej znane laboratorium tego typu bada w warunkach półsymulowanych biologię jaskiń, hydrologię i ekologię. W latach 50-90 XX w. pracowali tam Władysława Chodorowska i Andrzej Chodorowski założyciele Speleoklubu Warszawskiego. (ESPol)
Lach, A.
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN);
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Speleoklub PTTK Częstochowa B.1.1: wyprawy: TATRY’1966’Polska/IV Zlot Grotołazów; B.1.2: eksploracja: NN;
B.2: DANE POZASPELEO: NN. B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Ladrowska (d.v. Sowula), Halina
){kind=small}
SPELEO: Organizacje: Sekcja Grotołazów Wrocław
Lagarde, Chateau de
zob. Chateau de la Garde.
Lajkonika, Meander
meander w sys.j. Ptasia Studnia i j. o tej samej nazwie (Kozi Wierch, Czerwone Wierchy, Tatry Zach.). (Kulbicki)
lak jaskiniowy
rzadko stosowane określenie limonitowych powłok (żelaziak brunatny) na żwirach lub bryłach gruzu w spągu jaskini lub na jej ścianach. Po niemiecku: Höhlenlack (m) (Trimmel?Heimroth)
Laleczka
sala w sys.j. Chelosiowa Jama i j. o tej samej nazwie (Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), w części połączeniowej Chelosiowej Jamy z J. Jaworznicką, między salą Kamienne Tablice a Korytarzem Czołgistów i Kokosową Salą. (Kulbicki)
Lalka
pseudonim Stanisławy Fedorowicz- (d.v. -Podobińskiej).
lampa (1)
a. urządzenie wytwarzające światło kosztem energii spalania (l. olejna, l. naftowa, l. benzynowa, l. acetylenowa, l. gazowa) lub energii elektrycznej (l. elektryczna); potocznie l. nazywa się źródło światła (zasadniczą lampę) wraz z oprawą oświetleniową, czyli urządzeniem do rozsyłania, filtrowania lub przekształcania światła wysyłanego przez źródło światła. (N.Encykl. PWN'1996)
b. w dziejach poznawania jaskiń przez człowieka wykorzystywane były wszystkie typy l., być może oprócz gazo (...)
a. urządzenie wytwarzające światło kosztem energii spalania (l. olejna, l. naftowa, l. benzynowa, l. acetylenowa, l. gazowa) lub energii elektrycznej (l. elektryczna); potocznie l. nazywa się źródło światła (zasadniczą lampę) wraz z oprawą oświetleniową, czyli urządzeniem do rozsyłania, filtrowania lub przekształcania światła wysyłanego przez źródło światła. (N.Encykl. PWN'1996)
b. w dziejach poznawania jaskiń przez człowieka wykorzystywane były wszystkie typy l., być może oprócz gazowej. (dla ESPol: Kulbicki)
b. w dziejach poznawania jaskiń przez człowieka wykorzystywane były wszystkie typy l., być może oprócz gazowej. (dla ESPol: Kulbicki)
lampa (2)
a. bardzo dobra, słoneczna pogoda. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. okres pogody, gdy z nieba znowu się leje, tyle że żar. (na www.kktj.pl: Nowak)
lampa acetylenowa
zob. lampa karbidowa. (ESPol)
lampa elektryczna
a. l.e. o większej skuteczności weszły do użytku w 2 poł. XIX w. Pierwszą l.e. była lampa łukowa; światło jest w niej emitowane przez łuk elektryczny (wyładowanie elektryczne) powstający między dwoma elektrodami. Po raz pierwszy pokaz zastosowania łuku elektrycznego do oświetlenia przeprowadził 1843 L. Deleuil na Placu Zgody w Paryżu; praktyczne zastosowanie lampa łukowa znalazła dopiero po skonstruowaniu 1876 tzw. świecy Jabłoczkowa w latarniach morskich, projektorach filmowych, oświe (...)
a. l.e. o większej skuteczności weszły do użytku w 2 poł. XIX w. Pierwszą l.e. była lampa łukowa; światło jest w niej emitowane przez łuk elektryczny (wyładowanie elektryczne) powstający między dwoma elektrodami. Po raz pierwszy pokaz zastosowania łuku elektrycznego do oświetlenia przeprowadził 1843 L. Deleuil na Placu Zgody w Paryżu; praktyczne zastosowanie lampa łukowa znalazła dopiero po skonstruowaniu 1876 tzw. świecy Jabłoczkowa w latarniach morskich, projektorach filmowych, oświetlaniu pomieszczeń. LLampa łukowa została wyparta przez żarówkę i lampy wyładowcze (sodówka, rtęciówka, świetlówka). (N.Encykl.PWN'1996)
b. w jaskiniach stosuje się lampy o nazwie latarki elektryczne, a szczególnie ich odmianę noszoną na głowie (czołówka). (dla ESPol: Kulbicki)
b. w jaskiniach stosuje się lampy o nazwie latarki elektryczne, a szczególnie ich odmianę noszoną na głowie (czołówka). (dla ESPol: Kulbicki)
lampa gazowa
urządzenie wykorzystujące do uzyskania światła sztucznego gaz; pierwszą stanowiła rurka metalowa, u której wylotu palił się gaz (takie urządzenie 1792 zastosował do oświetlania mieszkania Szkot W. Murdoch); kolejne udoskonalenia polegały na wprowadzeniu palnika motylkowego, zmodyfikowanego palnika Arganda oraz koszulki Auera; l.g. stosowano w XIX w. w Europie i Ameryce Pn. do oświetlania miejsc publicznych, rzadziej domów mieszkalnych (pierwsze - w Londynie 1809, Paryżu 1819, Warszawie (...)
urządzenie wykorzystujące do uzyskania światła sztucznego gaz; pierwszą stanowiła rurka metalowa, u której wylotu palił się gaz (takie urządzenie 1792 zastosował do oświetlania mieszkania Szkot W. Murdoch); kolejne udoskonalenia polegały na wprowadzeniu palnika motylkowego, zmodyfikowanego palnika Arganda oraz koszulki Auera; l.g. stosowano w XIX w. w Europie i Ameryce Pn. do oświetlania miejsc publicznych, rzadziej domów mieszkalnych (pierwsze - w Londynie 1809, Paryżu 1819, Warszawie 1856); wyparte przez żarówki; obecnie stosowane jako l. turystyczne (na gaz płynny propan, butan, metan) i l. karbidowe (na gaz acetylen). (N.Encykl.PWN'1996)
lampa górnicza
a. - inaczej lampa karbidowa. (Trimmel-Heimroth)
b. - w polskiej tradycji speleologicznej lat 50-70 terminem tym określało się lampę górniczą elektryczną konstrukcyjnie zasilaną z akumulatora, która dość pospolicie była w Polsce adoptowana do celów speleologicznych. W odróżnieniu od innych krajów socjalistycznych (np. Związku Radzieckiego) nie używano jednak do niej oryginalnego akumulatora, lecz zmieniano żarówkę i jako zasilanie stosowano zwykłą płaską baterię. Oświetlenie karbido (...)
a. - inaczej lampa karbidowa. (Trimmel-Heimroth)
b. - w polskiej tradycji speleologicznej lat 50-70 terminem tym określało się lampę górniczą elektryczną konstrukcyjnie zasilaną z akumulatora, która dość pospolicie była w Polsce adoptowana do celów speleologicznych. W odróżnieniu od innych krajów socjalistycznych (np. Związku Radzieckiego) nie używano jednak do niej oryginalnego akumulatora, lecz zmieniano żarówkę i jako zasilanie stosowano zwykłą płaską baterię. Oświetlenie karbidowe raczej nazywano lampą karbidową lub karbidówką. Termin l.g. zostało wyparte przez termin czołówka od połowy lat 70-ych, gdy zaczęły się pojawiać w Polsce specjalne lampy elektryczne do celów speleologicznych, najpierw samoróbki, później zagraniczne firmy Wonder i Petzl. (dla ESPol: Kulbicki) Po niemiecku: Grubenlampe (f)
b. - w polskiej tradycji speleologicznej lat 50-70 terminem tym określało się lampę górniczą elektryczną konstrukcyjnie zasilaną z akumulatora, która dość pospolicie była w Polsce adoptowana do celów speleologicznych. W odróżnieniu od innych krajów socjalistycznych (np. Związku Radzieckiego) nie używano jednak do niej oryginalnego akumulatora, lecz zmieniano żarówkę i jako zasilanie stosowano zwykłą płaską baterię. Oświetlenie karbidowe raczej nazywano lampą karbidową lub karbidówką. Termin l.g. zostało wyparte przez termin czołówka od połowy lat 70-ych, gdy zaczęły się pojawiać w Polsce specjalne lampy elektryczne do celów speleologicznych, najpierw samoróbki, później zagraniczne firmy Wonder i Petzl. (dla ESPol: Kulbicki) Po niemiecku: Grubenlampe (f)
lampa górnicza karbidowa
){kind=small}
lampa karbidowa trzymana w ręku używana w górnictwie, zaadoptowana do potrzeb eksploracji w jaskiniach od chwili wynalezienia karbidu do momentu wynalezienia czołówek; w Polsce używana przez braci Zwolińskich, a potem w latach 50-60 XX w. (TEKST dla: ESPol, Kulbicki; FOTO na: http://www.carbidbus.nl/)
lampa karbidowa
a. lampa (zwana też lampą górniczą), wykonana z żelaza lub mosiądzu (przy pomiarach jaskiń), stosowana często w speleologii. W skład lampy przenośnej wchodzi zbiornik wody i zbiornik karbidu, światło daje uchodzący i spalający się acetylen C2H2. (Trimmel-Heimroth)
b. (lampa acetylenowa) stanowi ją dwuczęściowy zbiornik metalowy z ryrka; dolna część zbiornika zawiera karbid, górna wodę, która skapując na karbid powoduje wydzielanie się acetylenu, spalającego się u wylotu rurki; wynalez (...)
a. lampa (zwana też lampą górniczą), wykonana z żelaza lub mosiądzu (przy pomiarach jaskiń), stosowana często w speleologii. W skład lampy przenośnej wchodzi zbiornik wody i zbiornik karbidu, światło daje uchodzący i spalający się acetylen C2H2. (Trimmel-Heimroth)
b. (lampa acetylenowa) stanowi ją dwuczęściowy zbiornik metalowy z ryrka; dolna część zbiornika zawiera karbid, górna wodę, która skapując na karbid powoduje wydzielanie się acetylenu, spalającego się u wylotu rurki; wynaleziona w końcu XIX w.; stosowana do oświetlania wagonów kolejowych, statków, niekiedy mieszkań, także lampa górnicza. (N.Encykl.PWN'1996)
c. l.k. (karbidówka, karbidka) początkowo l.k. była jednoznaczna z lampą górniczą karbidową i od razu znalazła zastosowanie podczas działalności w jaskiniach na całym świecie, znacznie poprawiając jej skuteczność, jednak wraz ze wzrostem popularności latarek (po II wojnie świat.), szczególnie po skonstruowaniu czołówki jej znaczenie bardzo spadło mimo znacznie lepszego światła; powodem była konieczność noszenia jej w ręku, oślepianie, a także kłopoty z zapalaniem. Sytuacja nagle zmieniła się gdy firma PETZL z Francji dokonała dwóch znaczących zmian technicznych: rozdzieliła wytwornicę od palnika umieszczając go na kasku i łącząc je giętką rurką oraz skonstruowała zapalarkę piezoelektryczną. W ostatnich latach popularność l.k. znowu maleje w związku z ekspansją lamp diodowych. (dla ESPol: Kulbicki)
Po niemiecku: Karbidlampe (f)
b. (lampa acetylenowa) stanowi ją dwuczęściowy zbiornik metalowy z ryrka; dolna część zbiornika zawiera karbid, górna wodę, która skapując na karbid powoduje wydzielanie się acetylenu, spalającego się u wylotu rurki; wynaleziona w końcu XIX w.; stosowana do oświetlania wagonów kolejowych, statków, niekiedy mieszkań, także lampa górnicza. (N.Encykl.PWN'1996)
c. l.k. (karbidówka, karbidka) początkowo l.k. była jednoznaczna z lampą górniczą karbidową i od razu znalazła zastosowanie podczas działalności w jaskiniach na całym świecie, znacznie poprawiając jej skuteczność, jednak wraz ze wzrostem popularności latarek (po II wojnie świat.), szczególnie po skonstruowaniu czołówki jej znaczenie bardzo spadło mimo znacznie lepszego światła; powodem była konieczność noszenia jej w ręku, oślepianie, a także kłopoty z zapalaniem. Sytuacja nagle zmieniła się gdy firma PETZL z Francji dokonała dwóch znaczących zmian technicznych: rozdzieliła wytwornicę od palnika umieszczając go na kasku i łącząc je giętką rurką oraz skonstruowała zapalarkę piezoelektryczną. W ostatnich latach popularność l.k. znowu maleje w związku z ekspansją lamp diodowych. (dla ESPol: Kulbicki)
Po niemiecku: Karbidlampe (f)
lampa karbidowa czołowa
){kind=small}
niewielka zintegrowana lampa karbidowa z zaczepem do mocowania na kasku; stosowana dość chętnie przez speleologów amerykańskich, w Europie mimo oczywistych zalet nie zyskała sobie popularności, być może dlatego, że pojawiła się w okresie ekspansji oświetlenia elektrycznego. (TEKST dla: ESPol, Kulbicki; FOTO: http://www.carbidbus.nl/)
lampa naftowa
a. pierwszą skonstruował 1853 I. Łukasiewicz, składała się z cylindrycznego blaszanego zbiornika z naftą i nałożonej na niego metalowej rury z okienkami z miki i otworami umożliwiającymi przepływ powietrza; następne l.n. przejęły formę zewnętrzną oraz poszczególne elementy (palnik Arganda, szkiełko kominkowe, klosz) od lamp olejnych, l.n. były stosowane jako lampy stojące, wiszące, kinkiety oraz lampy techniczne (górnicze, kolejowe, samoch.). (N.Encykl.PWN'1996)
b. l.n. przejęły od l (...)
a. pierwszą skonstruował 1853 I. Łukasiewicz, składała się z cylindrycznego blaszanego zbiornika z naftą i nałożonej na niego metalowej rury z okienkami z miki i otworami umożliwiającymi przepływ powietrza; następne l.n. przejęły formę zewnętrzną oraz poszczególne elementy (palnik Arganda, szkiełko kominkowe, klosz) od lamp olejnych, l.n. były stosowane jako lampy stojące, wiszące, kinkiety oraz lampy techniczne (górnicze, kolejowe, samoch.). (N.Encykl.PWN'1996)
b. l.n. przejęły od lamp olejnych (zob. oświetlenie płomieniowe) funkcje oświetleniowe dla celów zwiedzania jaskiń u schyłku epoki przedspeleologicznej i na początku epoki speleologicznej, chociaż odosobnione przypadki ich używania spotyka się do dziś. (dla ESPol: Kulbicki)
b. l.n. przejęły od lamp olejnych (zob. oświetlenie płomieniowe) funkcje oświetleniowe dla celów zwiedzania jaskiń u schyłku epoki przedspeleologicznej i na początku epoki speleologicznej, chociaż odosobnione przypadki ich używania spotyka się do dziś. (dla ESPol: Kulbicki)
lampa olejna
){kind=small}
a. l.o. była najwcześniej i najdłużej stosowana; początkowo stanowiła ją miseczka wypełniona olejem, później wyposażoną ją w knot - taka lampa była znana już w Egipcie w II tysiącl. p.n.e. Starożytni Egipcjanie, Etruskowie, Grecy, Rzymianie używali l.o. żelaznych i brązowych, stojących i wiszących, najstarsza l.o. szklana pochodzi z IX w. Persji. Znaczne ulepszenie l.o. wiąże się z wprowadzeniem (XVIII w.) kominka szklanego i palnika Arganda, co spowodowało prawie 6-krotny wzrost świec (...)
a. l.o. była najwcześniej i najdłużej stosowana; początkowo stanowiła ją miseczka wypełniona olejem, później wyposażoną ją w knot - taka lampa była znana już w Egipcie w II tysiącl. p.n.e. Starożytni Egipcjanie, Etruskowie, Grecy, Rzymianie używali l.o. żelaznych i brązowych, stojących i wiszących, najstarsza l.o. szklana pochodzi z IX w. Persji. Znaczne ulepszenie l.o. wiąże się z wprowadzeniem (XVIII w.) kominka szklanego i palnika Arganda, co spowodowało prawie 6-krotny wzrost świecenia. Bezcieniową stojącą l.o. z białym kopulastym szklanym kloszem skonstruował 1809 Francuz Philips, a udoskonalił 1819 też Francuz Bordier-Marcet. (N.Encykl.PWN'1996)
b. najbardziej znane zastosowanie l.o. w jaskiniach miało miejsce w starożytnej Grecji, posługiwała się nią np. mityczna Ariadna. (dla ESPol: Kulbicki)
b. najbardziej znane zastosowanie l.o. w jaskiniach miało miejsce w starożytnej Grecji, posługiwała się nią np. mityczna Ariadna. (dla ESPol: Kulbicki)
Lanex (1)
firma czeska produkująca liny. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
lanex (2)
potoczna nazwa liny w Czechach, od nazwy firmy produkującej liny. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
Langendorf
){kind=small}
niemiecka nazwa wioski na Śląsku Opolskim obowiązująca w okresie podlegania państwu pruskiemu, która nosi dzisiaj nazwę Bodzanów (k. Głuchołazów), a w okresie 1945-1947 nosiła nazwę Dłużyca. Legenda głosi, że w Bodzanowie ponad 700 lat temu było zamczysko, w którym swoją siedzibę założyli rozbójnicy. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z r. 1263. Kościół wybudowano w latach 1692 – 1708, a poświęcono w r. 1699.
W r. 1624 biskup wrocławski Karol, który był bratem królowej An (...)
niemiecka nazwa wioski na Śląsku Opolskim obowiązująca w okresie podlegania państwu pruskiemu, która nosi dzisiaj nazwę Bodzanów (k. Głuchołazów), a w okresie 1945-1947 nosiła nazwę Dłużyca. Legenda głosi, że w Bodzanowie ponad 700 lat temu było zamczysko, w którym swoją siedzibę założyli rozbójnicy. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z r. 1263. Kościół wybudowano w latach 1692 – 1708, a poświęcono w r. 1699.
W r. 1624 biskup wrocławski Karol, który był bratem królowej Anny, żony Zygmunta III, ufundował klasztor w Bodzanowie i osadził w nim Księży Jezuitów. Jego następcą został w r. 1625 Karol Ferdynand, królewicz polski, syn Zygmunta III Wazy. Po kasacie Zakonu Jezuitów w r. 1810 klasztor z olbrzymim majątkiem kilku tysięcy mórg pola, młynami i tartakami przeszedł w ręce magnackiej rodziny Maubeuge. Rodzina ta doprowadziła cały majątek do kompletnej ruiny. Reszta majątku z klasztorem, powszechnie nazywanym Schloss - zamek, kupili w r. 1932 niemieccy Oblaci z Wrocławia.
Z wioski tej w 18-osobowej grupie emigrantów wyjechali w połowie XVIII w. bracia Gratz (Barnard Gratz i Michael Gratz), najpierw do Londynu, a później do Ameryki, osiedlając się w Filadelfii. Bracia Gratz stworzyli w Ameryce jeden z najbardziej kwitnących interesów w całej Ameryce 18-go wieku. Druga para braci Gratz (Simon Gratz i Hyman Gratz) w ramach swojej działalności gospodarczej kupili w 1812 r. Mammoth Cave jako kopalnię azotanu wapnia. TEKST; ANONIM: http://www.parafia.bodzanow.oblaci.pl/; http://www.jewishgen.org/AustriaCzech/early_immig.html, M. Jędrzejczak; FOTO: AUXION: kunst.auxion.de/Kunst-Antiquiteaten_Alte-Wapp...)
Z wioski tej w 18-osobowej grupie emigrantów wyjechali w połowie XVIII w. bracia Gratz (Barnard Gratz i Michael Gratz), najpierw do Londynu, a później do Ameryki, osiedlając się w Filadelfii. Bracia Gratz stworzyli w Ameryce jeden z najbardziej kwitnących interesów w całej Ameryce 18-go wieku. Druga para braci Gratz (Simon Gratz i Hyman Gratz) w ramach swojej działalności gospodarczej kupili w 1812 r. Mammoth Cave jako kopalnię azotanu wapnia. TEKST; ANONIM: http://www.parafia.bodzanow.oblaci.pl/; http://www.jewishgen.org/AustriaCzech/early_immig.html, M. Jędrzejczak; FOTO: AUXION: kunst.auxion.de/Kunst-Antiquiteaten_Alte-Wapp...)
Lankaster, Edwin Ray
){kind=small}
a. (1847-1929) wybitny darwinista, uczeń czcigodnego Huxley’a, i skory do gniewu zwolennik selekcji naturalnej i przeciwnik lamarckizmu. Zoolog specjalizujący się w bezkręgowcach; wraz z Balfour’em, jeden z niewielu anglofońskich morfologów filogenetycznych. Twórca terminu "homoplasy" sprzeciwił się teistycznym implikacjom terminu "homologii". Zdefiniował podstawowe cechy dzielące jamochłony (meduza i krewni) od Triploblastica. Bardzo zaangażowany w zakładanie Marine Biolog (...)
a. (1847-1929) wybitny darwinista, uczeń czcigodnego Huxley’a, i skory do gniewu zwolennik selekcji naturalnej i przeciwnik lamarckizmu. Zoolog specjalizujący się w bezkręgowcach; wraz z Balfour’em, jeden z niewielu anglofońskich morfologów filogenetycznych. Twórca terminu "homoplasy" sprzeciwił się teistycznym implikacjom terminu "homologii". Zdefiniował podstawowe cechy dzielące jamochłony (meduza i krewni) od Triploblastica. Bardzo zaangażowany w zakładanie Marine Biological Association (1884). Wspomniany przez Artura Conan Doyle’a w The Lost World (Stracony Świat), gdyż jego ojciec lekarz był przyjacielem Huxley’a. (TEKST: www.nceas.ucsb.edu/alroy/lefa/Lankaster.html)
b. brytyjski neodarwinista, zaproponował koncepcję, że ślepota pośród zwierząt jaskiniowych następowała z powodu specjalnego typu doboru naturalnego. W artykule w Nature z 1893 zasugerował, że kilka zwierząt przypadkiem urodziło się z defektem oczu. Od czasu do czasu kilka zwierząt – trochę z normalnymi oczyma i trochę z wadliwymi oczyma – spadło albo zostało zmiecionych do jaskini. W każdym pokoleniu, te którzy mają dobre oczy mogły zobaczyć światło i uciec, i ostatecznie tylko te, które były ślepe pozostawały w jaskini. On też uwierzył, że jednocześnie można znaleźć organizmy zdegenerowane ontogenetycznie i filogenetycznie. W swojej książce z 1880 Degeneracja: Rozdział o darwinizmie zdefiniował "degenerację" jako utratę struktur u potomka, daleko prostszą albo na niższym stopniu rozwoju struktury niż u jego przodek. (TEKST: Encyclopedia of Caves and Karst Sciences: Aldemaro Romero)
b. brytyjski neodarwinista, zaproponował koncepcję, że ślepota pośród zwierząt jaskiniowych następowała z powodu specjalnego typu doboru naturalnego. W artykule w Nature z 1893 zasugerował, że kilka zwierząt przypadkiem urodziło się z defektem oczu. Od czasu do czasu kilka zwierząt – trochę z normalnymi oczyma i trochę z wadliwymi oczyma – spadło albo zostało zmiecionych do jaskini. W każdym pokoleniu, te którzy mają dobre oczy mogły zobaczyć światło i uciec, i ostatecznie tylko te, które były ślepe pozostawały w jaskini. On też uwierzył, że jednocześnie można znaleźć organizmy zdegenerowane ontogenetycznie i filogenetycznie. W swojej książce z 1880 Degeneracja: Rozdział o darwinizmie zdefiniował "degenerację" jako utratę struktur u potomka, daleko prostszą albo na niższym stopniu rozwoju struktury niż u jego przodek. (TEKST: Encyclopedia of Caves and Karst Sciences: Aldemaro Romero)
lapiaz
a. Drobne formy na powierzchni skał krasowiejących; utworzone w wyniku ich rozpuszczania przez spływające wody deszczowe i wody proniwalne. Por. żebro krasowe, żłobek krasowy. (Jaroszewski)
b. forma drobnego krasu powierzchniowego jak i teren jego występowania. (na www.kktj.pl: Nowak)
Larmo
korytarz w sys.j. Chelosiowa Jama i J. Jaworznickiej ( Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), w jej środkowej części., nieopodal korytarza połączeniowego z Chelosiową Jamą, między Salą NPWZ a Gangiem . (Kulbicki)
Lartet, Edouard Armand Isidore Hippolyte
){kind=small}
a. stary sędzia pokoju w 1860 w małej grocie w Aurignac wydobywa na światło dzienne warstwę z narzędziami nie znajdowanymi wtedy nigdzie indziej, to odkrycie będzie jego imię wiązać z sztuką przedhistoryczną i kulturą oriniacką. (TEKST: za Boulanger 1966: Jean-Yves Bigot, http://perso.orange.fr/)
b. wydarzenie uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. (ESPol)
c. (12.04.1801, Saint Guiraud - 28 .01.1871, Seissan) z wykształcenia prawnik, od (...)
a. stary sędzia pokoju w 1860 w małej grocie w Aurignac wydobywa na światło dzienne warstwę z narzędziami nie znajdowanymi wtedy nigdzie indziej, to odkrycie będzie jego imię wiązać z sztuką przedhistoryczną i kulturą oriniacką. (TEKST: za Boulanger 1966: Jean-Yves Bigot, http://perso.orange.fr/)
b. wydarzenie uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. (ESPol)
c. (12.04.1801, Saint Guiraud - 28 .01.1871, Seissan) z wykształcenia prawnik, od 1821 adwokat w dep. Gers, nadto paleontolog samouk, udziela porad prawnych miejscowej ludności za znaleziska paleontologiczne, uważany za twórcę wielkiego zainteresowania nią w XIX w.; w 1834 odkrywa stanowisko na wzgórzu w Sansan (depart. Gers), w 1836 tamże znajduje szczękę małpy człekokształtnej (Pliopithecus antiquus), która staje się zarzewiem gorącej duskusji na temat początków człowieka. W 1856 dokonuje opisu wielkiej małpy człekokształtnej (Dryopithecus fontani) z Saint-Gaudens. Od 1851 przenosi się do Tuluzy, a od 1853 do Paryża. Z Albertem Gaudry, prowadzi poszukiwania paleontologiczne w Pikermi (Grecja). Począwszy od 1860 realizuje wykopaliska w Massat (Ariěge), potem w schronisku prehistorycznym w Aurignac (Haute-Garonne). Następnie, w towarzystwie Henry Christy, podejmuje wykopaliska w kilku grotach Dordogne, w których występują większe warstwy przedhistoryczne (Le Moustier, Laugerie-Haute i Laugerie-Bas, Gorge d’Enfet, Les Eyzies, La Madeleine, Le Pech d’Azé). W 1864 odkrywa rysunki mamuta wyryte w grocie w La Madeleine, które są pierwszym dowodem na ich współistnienie z człowiekiem. Wśród wielu wcześniejszych zaszczytów ukonorowaniem dla jego zasług jest nadanie mu w 1869 stopnia profesora paleontologii i naminacja na katedrę Paleontologii w Muséum National d‘Histoire Naturelle (Muzeum Historii Naturalnej) w Paryżu. (TEKST & FOTO: www.castelnau-barbarens.fr/ HISTO/HISTO_local.htm, www.biu-toulouse.fr/num150/lartet/affichage.htm)
b. wydarzenie uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. (ESPol)
c. (12.04.1801, Saint Guiraud - 28 .01.1871, Seissan) z wykształcenia prawnik, od 1821 adwokat w dep. Gers, nadto paleontolog samouk, udziela porad prawnych miejscowej ludności za znaleziska paleontologiczne, uważany za twórcę wielkiego zainteresowania nią w XIX w.; w 1834 odkrywa stanowisko na wzgórzu w Sansan (depart. Gers), w 1836 tamże znajduje szczękę małpy człekokształtnej (Pliopithecus antiquus), która staje się zarzewiem gorącej duskusji na temat początków człowieka. W 1856 dokonuje opisu wielkiej małpy człekokształtnej (Dryopithecus fontani) z Saint-Gaudens. Od 1851 przenosi się do Tuluzy, a od 1853 do Paryża. Z Albertem Gaudry, prowadzi poszukiwania paleontologiczne w Pikermi (Grecja). Począwszy od 1860 realizuje wykopaliska w Massat (Ariěge), potem w schronisku prehistorycznym w Aurignac (Haute-Garonne). Następnie, w towarzystwie Henry Christy, podejmuje wykopaliska w kilku grotach Dordogne, w których występują większe warstwy przedhistoryczne (Le Moustier, Laugerie-Haute i Laugerie-Bas, Gorge d’Enfet, Les Eyzies, La Madeleine, Le Pech d’Azé). W 1864 odkrywa rysunki mamuta wyryte w grocie w La Madeleine, które są pierwszym dowodem na ich współistnienie z człowiekiem. Wśród wielu wcześniejszych zaszczytów ukonorowaniem dla jego zasług jest nadanie mu w 1869 stopnia profesora paleontologii i naminacja na katedrę Paleontologii w Muséum National d‘Histoire Naturelle (Muzeum Historii Naturalnej) w Paryżu. (TEKST & FOTO: www.castelnau-barbarens.fr/ HISTO/HISTO_local.htm, www.biu-toulouse.fr/num150/lartet/affichage.htm)
las krasowy
forma roślinności krajobrazu krasowego. Jest to przeważnie wysokopienny, rzadki las, powstający na podłożu ze skał krasowiejących w odpowiednich warunkach klimatycznych i przy warstwie gleby wystarczającej grubości. Wiele obszarów krasowych Europy było pierwotnie zalesionych. Karczowanie i inne wpływy ( m. in. wypas bydła) ułatwiły erozję gleby i doprowadziły do znacznego spadku powierzchni lasów na obszarach krasowych. Zalesianie krasu, które niedawno podjęto, napotyka w wielu miejsca (...)
forma roślinności krajobrazu krasowego. Jest to przeważnie wysokopienny, rzadki las, powstający na podłożu ze skał krasowiejących w odpowiednich warunkach klimatycznych i przy warstwie gleby wystarczającej grubości. Wiele obszarów krasowych Europy było pierwotnie zalesionych. Karczowanie i inne wpływy ( m. in. wypas bydła) ułatwiły erozję gleby i doprowadziły do znacznego spadku powierzchni lasów na obszarach krasowych. Zalesianie krasu, które niedawno podjęto, napotyka w wielu miejscach na duże trudności wskutek denudacji warstwy glebowej. Po niemiecku: Karstwald (m) (Trimmel-Heimroth)
Lasota Marek
Organizacje: Speleoklub Warszawski, Warszawski Akademicki Klub Speleologiczny.
Wyprawy: TENNEN’1976'Warszawa, TENNENGEBIRGE’1978'Warszawa, TENNENGEBIRGE’1979'Warszawa/1, TENNENGEBIRGE’1979'Warszawa/2, TENNENGEBIRGE’1980'Warszawa/1. .
lasowanie
a. proces rozkładu karbidu w kontakcie z wodą do acetylenu i wodorotlenku wapnia (zlasowany karbid). (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. zob. karbid. (na www.kktj.pl: Nowak)
Laszecki, Andrzej Maksymilian
){kind=small}
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN);
B.1. DANE SPELEO:
B.1.0: organizacje: Sekcja Grotołazów PTTK Częstochowa (28.04.1956 został wybrany skarbnikiem), Speleoklub PTTK Częstochowa (od 21.01.1960, przez przekształcenie), jednocześnie Jurajskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (JOPR).
B.1.1: wyprawy: AGGTELEKI-BÜKK- BUDAI’1962’Częstochowa,
AGGTELEKI-BÜKK’1963’Częstochowa,
AGGTELEKI-SILICKA’ 1964’Częstochowa,
KRIŽNA JAMA’1967’P (...)
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN);
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Sekcja Grotołazów PTTK Częstochowa (28.04.1956 został wybrany skarbnikiem), Speleoklub PTTK Częstochowa (od 21.01.1960, przez przekształcenie), jednocześnie Jurajskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (JOPR). B.1.1: wyprawy: AGGTELEKI-BÜKK- BUDAI’1962’Częstochowa, AGGTELEKI-BÜKK’1963’Częstochowa, AGGTELEKI-SILICKA’ 1964’Częstochowa, KRIŽNA JAMA’1967’Polska/O.K.Spel. B.1.2: eksploracja: NN;
B.2: DANE POZASPELEO: NN.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst & foto: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Sekcja Grotołazów PTTK Częstochowa (28.04.1956 został wybrany skarbnikiem), Speleoklub PTTK Częstochowa (od 21.01.1960, przez przekształcenie), jednocześnie Jurajskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (JOPR). B.1.1: wyprawy: AGGTELEKI-BÜKK- BUDAI’1962’Częstochowa, AGGTELEKI-BÜKK’1963’Częstochowa, AGGTELEKI-SILICKA’ 1964’Częstochowa, KRIŽNA JAMA’1967’Polska/O.K.Spel. B.1.2: eksploracja: NN;
B.2: DANE POZASPELEO: NN.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst & foto: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Latacz, Mirosław
){kind=small}
DANE OS>: ur. ?; SPELEO: organizacje: Akademicki Klub Grotołazów AGH
Wyprawy: DURMITOR'2004'Internat., DURMITOR'2005'Internat., DURMITOR'2006'Kraków (TEKST: dla ESPol: Mirosław Latacz; FOTO: autor nn)
Latających Want, Próg
próg w J. Czarnej (Organy, Czerwone Wierchy, Tatry Zach. ). W końcowej części j. (od otworu północnego w części wstępnej), między Salą Bernarda, a otworem północnym (Kulbicki)
latarka
a. lampa elektryczna dająca się łatwo przenosić. (N.Encykl.PWN'1996)
b. do l. zaliczamy l. ręczne (używane przez przypadkowych "eksploratorów" podziemi), l. sygnalizacyjne oraz l. czołowe zwane czołówkami (dla ESPol: Kulbicki)
Laurenti, Joseph Nicolaus
a. (4.XII.1735 - 17.02.1805) austriacki naturalista, autor Specimen Medicum, Exhibens Synopsin Reptilium Emendatam (1768) o toksycznej funkcji gadów i amfibii. To była ważna książka w nauce o gadach, definiująca trzydzieści rodzajów gadów. Carolus Linneus w swoim Systema Naturae (1758) zdefiniowanych tylko dziesięć rodzajów. (TEKST: http:www.answer.com)
b. Dokonał w 1768 naukowego opisu salamandry jaskiniowej (Proteus anguinus) odkrytej przez J.W. Valvasora. (TEKST: Encyclopedia of C (...)
a. (4.XII.1735 - 17.02.1805) austriacki naturalista, autor Specimen Medicum, Exhibens Synopsin Reptilium Emendatam (1768) o toksycznej funkcji gadów i amfibii. To była ważna książka w nauce o gadach, definiująca trzydzieści rodzajów gadów. Carolus Linneus w swoim Systema Naturae (1758) zdefiniowanych tylko dziesięć rodzajów. (TEKST: http:www.answer.com)
b. Dokonał w 1768 naukowego opisu salamandry jaskiniowej (Proteus anguinus) odkrytej przez J.W. Valvasora. (TEKST: Encyclopedia of Caves and Karst Sciences: Aldemaro Romero)
b. Dokonał w 1768 naukowego opisu salamandry jaskiniowej (Proteus anguinus) odkrytej przez J.W. Valvasora. (TEKST: Encyclopedia of Caves and Karst Sciences: Aldemaro Romero)
Laurenti, Josephi Nicolaus
zoolog wiedeński w 1768 jako pierwszy opisał systematycznie salamandrę jaskiniową (Proteus anguinus) przysłaną mu przez G.A. Scopoli. To był pierwszy troglobit naukowo opisany i nazwany przez wiedeńskiego zoologa. W latach późniejszych zasłużył wielką ilością opisów, która to zasługa ma m.in. ślad w szerokiej nazwie systematcznej (np. Proteus anguinus Laurentii. (ESPol)
Lazaret
korytarz w j. Bańdzioch Kominiarski (Mnich, Kominy Tylkowe, Tatry Zach. ), w początkowej części j. (Kulbicki)
Lazne Kynžvart
){kind=small}
miasteczko zdrojowe nieopodal słynnego kurortu Lazne Marianske (Mariańskie Łaźnie) z zamkiem Kynžvart. W okresie Cesarstwa Austro-Węgierskiego nosiło nazwę Königswart, gdzie 18 maja 1802 r. urodził się Adolf Schmidl (nie wiadomo czy w mieście, czy na zamku). Miasto wzmiankowane pierwszy raz w 972 r., wykupione w 1510 przez króla czeskiego Władysława II Jagiellończyka pozostawało w rękach Jagiellończyków do 1534. Od drugiej połowy XVII w. w rękach rodziny Metternich, w tym osławionego k (...)
miasteczko zdrojowe nieopodal słynnego kurortu Lazne Marianske (Mariańskie Łaźnie) z zamkiem Kynžvart. W okresie Cesarstwa Austro-Węgierskiego nosiło nazwę Königswart, gdzie 18 maja 1802 r. urodził się Adolf Schmidl (nie wiadomo czy w mieście, czy na zamku). Miasto wzmiankowane pierwszy raz w 972 r., wykupione w 1510 przez króla czeskiego Władysława II Jagiellończyka pozostawało w rękach Jagiellończyków do 1534. Od drugiej połowy XVII w. w rękach rodziny Metternich, w tym osławionego kanclerza Klemensa Lothara, twórcy Świętego Przymierza i potęgi Austro-Węgier. Za jego czasów urządzono w mieście zdrój (1822). (tekst i foto: archiv.radio.cz/php/parse.phtml?soubor=%2Fdeu...)
Lebecki, Romuald
){kind=small}
DANE OSOBOWE: zm. trag. w J. Zimnej; b. Sławomira Lebeckiego.
SPELEO: Organizacje: Speleoklub Warszawski.
INNE: Organizacje: Warszawski Klub Płetwonurków.
Lebecki, Sławomir
){kind=small}
DANE OSOBOWE: b. Romualda Lebeckiego.
SPELEO: Organizacje: Speleoklub Warszawski.
INNE: Organizacje: Warszawski Klub Płetwonurków.
lebiotka
(lub lebiodka) w żargonie górników śląskich nazwa urządzenia do wyciągania dużych ciężarów na linie (zwykle stalowej) bez pomocy silników; urządzenie to pojawiało się na wyposażeniu ratowników jaskiniowych (może też górskich) dawnego Związku Radzieckiego. Zostało zaprezentowane m. in na VI Konferencji Ratownictwa Jaskiniowego znaną pod nazwą AGGTELEK'1983. (wg Meander'7: Trybowski opr. ESPol)
Lecha, Studnia
Opis: a. Studnia 43m w Jaskini Za Siedmiu Progami (Tatry Zachodnie) w rejonie Studni Lecha (D.1), między Starym Kanionem a Salą Z Zachodami. (ESPol)
b. Nieco dalej, pod prawą ścianą [Starego Kanionu] znajduje się wejście do szczelinowej Studni Lecha o głębokości 45 m. Zjazd studnią sprowadza na górny poziom Sali Z Zachodami.
Jaskinia Za Siedmiu Progami tworzyła dwa odrębne morfologicznie i wiekowosystemy odwadniania kotła Zadnie Kamienne.Szczególnie interesujący ze względu na impon (...)
Opis: a. Studnia 43m w Jaskini Za Siedmiu Progami (Tatry Zachodnie) w rejonie Studni Lecha (D.1), między Starym Kanionem a Salą Z Zachodami. (ESPol)
b. Nieco dalej, pod prawą ścianą [Starego Kanionu] znajduje się wejście do szczelinowej Studni Lecha o głębokości 45 m. Zjazd studnią sprowadza na górny poziom Sali Z Zachodami.
Jaskinia Za Siedmiu Progami tworzyła dwa odrębne morfologicznie i wiekowosystemy odwadniania kotła Zadnie Kamienne.Szczególnie interesujący ze względu na imponujące rozmiary jest ciąg Wielkiego Kanionu i poniżej równoległe do siebie S.L. do Mirażu, Koloseum, Studnia Estery, oraz Partie Trzech Muszkieterów.
Odkrycie i zdobycie: a. 13-17.04.1982 – Pierwsza grupa (M.[arian] Napierała i Bronisław Skałka) w trakcie dwóch akcji wyeksplorowała ciąg studni poniżej Starego Kanionu (S.L. - Miraż), osiągając nowe dno systemu. W sumie odkryła w tych partiach 260 m długości [korytarzy].
(u Grodzickiego: Napierała)
b. Nieco dalej, pod prawą ścianą [Starego Kanionu] znajduje się wejście do szczelinowej Studni Lecha o głębokości 45 m. Zjazd studnią sprowadza na górny poziom Sali Z Zachodami.
Jaskinia Za Siedmiu Progami tworzyła dwa odrębne morfologicznie i wiekowosystemy odwadniania kotła Zadnie Kamienne.Szczególnie interesujący ze względu na imponujące rozmiary jest ciąg Wielkiego Kanionu i poniżej równoległe do siebie S.L. do Mirażu, Koloseum, Studnia Estery, oraz Partie Trzech Muszkieterów.
Odkrycie i zdobycie: a. 13-17.04.1982 – Pierwsza grupa (M.[arian] Napierała i Bronisław Skałka) w trakcie dwóch akcji wyeksplorowała ciąg studni poniżej Starego Kanionu (S.L. - Miraż), osiągając nowe dno systemu. W sumie odkryła w tych partiach 260 m długości [korytarzy].
(u Grodzickiego: Napierała)
Leciński, Jan
){kind=small}
B.O: DANE OSOBOWE:
B.0.0: urodzony: NN (NN)
B.1. DANE SPELEO:
B.1.0: organizacje: współzałożyciel Klubu Gacek, nieformalnej grupy grotołazów w II Liceum Ogólnokształcące im. R. Traugutta w Częstochowie. Od 1970 Akademicki Klub Grotołazów przy Radzie Uczelnianej SZSP Politechniki Częstochowskiej (AKG RU SZSP PC). Członek Oddziałowej Komisji Speleologicznej PTTK w Częstochowie powołanej w dniu 12.11.1971
B.1.1: akcje/wyprawy: JURA’1966’Częstochowa, JURA’1967’ (...)
B.O: DANE OSOBOWE:
B.0.0: urodzony: NN (NN)
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: współzałożyciel Klubu Gacek, nieformalnej grupy grotołazów w II Liceum Ogólnokształcące im. R. Traugutta w Częstochowie. Od 1970 Akademicki Klub Grotołazów przy Radzie Uczelnianej SZSP Politechniki Częstochowskiej (AKG RU SZSP PC). Członek Oddziałowej Komisji Speleologicznej PTTK w Częstochowie powołanej w dniu 12.11.1971 B.1.1: akcje/wyprawy: JURA’1966’Częstochowa, JURA’1967’Częstochowa, MIROWSKA G.’1967’Częstochowa, TATRY’1968’Zlot Grotołazów, GÖLL’1974’Częstochowa, GÖLL’1975’Częstochowa. B.1.2: eksploracja: NN. B.1.3: nadane nazwy: NN.
B.2: DANE POZASPELEO: B.3: ŻRÓDŁA: tekst & foto: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: współzałożyciel Klubu Gacek, nieformalnej grupy grotołazów w II Liceum Ogólnokształcące im. R. Traugutta w Częstochowie. Od 1970 Akademicki Klub Grotołazów przy Radzie Uczelnianej SZSP Politechniki Częstochowskiej (AKG RU SZSP PC). Członek Oddziałowej Komisji Speleologicznej PTTK w Częstochowie powołanej w dniu 12.11.1971 B.1.1: akcje/wyprawy: JURA’1966’Częstochowa, JURA’1967’Częstochowa, MIROWSKA G.’1967’Częstochowa, TATRY’1968’Zlot Grotołazów, GÖLL’1974’Częstochowa, GÖLL’1975’Częstochowa. B.1.2: eksploracja: NN. B.1.3: nadane nazwy: NN.
B.2: DANE POZASPELEO: B.3: ŻRÓDŁA: tekst & foto: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Lefka Ore
inna nazwa masywu górskiego Leuká Óre Grecja, Kreta). (ESPol)
lej (krasowy)
a. w starszej literaturze używane zarówno dla określenia zapadliska lejowego, jak i studni. Wyrażenia tego należy unikać i zastępować je w miarę możności precyzyjniejszymi pojęciami. (TEKST: Trimmel-Heimroth)
b. Zamknięta depresja o kształcie lejowatym, często miskowatym lub w przybliżeniu stożkowatym, zwykle powstająca w terenie krasowym na obszarze występowania skał węglanowych jako wynik ługowania albo zawalenia się warstw skały węglanowej. leje krasowe mają prosty ale zmienny k (...)
a. w starszej literaturze używane zarówno dla określenia zapadliska lejowego, jak i studni. Wyrażenia tego należy unikać i zastępować je w miarę możności precyzyjniejszymi pojęciami. (TEKST: Trimmel-Heimroth)
b. Zamknięta depresja o kształcie lejowatym, często miskowatym lub w przybliżeniu stożkowatym, zwykle powstająca w terenie krasowym na obszarze występowania skał węglanowych jako wynik ługowania albo zawalenia się warstw skały węglanowej. leje krasowe mają prosty ale zmienny kształt, np. cylindryczny, stożkowaty, miskowaty, i może mieć rozmiary od kilka do kilkuset metrów szerokości. Do l.k. zalicza się też studnie-wchłony, który są miejscem wpływu wody drenującej skałę w krasie. L.k. mogą występować jako sieć łączących się zapadlisk lub studni o cechach krasu polgonalnego, rozdzielanych przez wąskie grzbiety wapiennne; tam gdzie dwa albo więcej l.k. może się łączyć, większe obiekty zwykle uznaje się jako uwały. Zdarza się, że l.k. są pokryte płaszczem osadów naniesionych przez później napłynięty lodowiec. Tam gdzie skały węglanowe uległy rozłożeniu lub przełamaniu pod inną skałą pisze, l.k. może powstawać w warstwach skał leżących wyżej: wtedy zwykle nazywa się je depresjami krasu międzyławicowego, których kilka przykładów znajdujemy na Tasmanii, m. in. w Jurassic Dolerit u podnóża Mt. Field (wliczając w to kras Junee-Florentine), w Permian Mudstone powyżej Hastings, a także kras Ida Bay. (TEKST: Clarke)
c. (lejek krasowy, werteb krasowy) okrągłe lub eliptyczne zagłębienie krasowe (zob. kras) o średnicy na ogół większej od głębokości, zwykle z podziemnym odwodnieniem; powstaje głównie w wyniku rozpuszczania skał krasowiejących, przy mniejszym lub większym udziale osiadania i/lub zapadania się stropów jaskiń krasowych. L. może być wypełniony osadami, np. rezyduum krasowym. (TEKST: Jaroszewski)
d. (werteb krasowy) okrągłe lub eliptyczne zagłębienie terenu, forma krasu powierzchniowego. Powstaje na skutek zawału. (TEKST na www.kktj.pl: J. Nowak)
Po niemiecku: Trichter (m)
b. Zamknięta depresja o kształcie lejowatym, często miskowatym lub w przybliżeniu stożkowatym, zwykle powstająca w terenie krasowym na obszarze występowania skał węglanowych jako wynik ługowania albo zawalenia się warstw skały węglanowej. leje krasowe mają prosty ale zmienny kształt, np. cylindryczny, stożkowaty, miskowaty, i może mieć rozmiary od kilka do kilkuset metrów szerokości. Do l.k. zalicza się też studnie-wchłony, który są miejscem wpływu wody drenującej skałę w krasie. L.k. mogą występować jako sieć łączących się zapadlisk lub studni o cechach krasu polgonalnego, rozdzielanych przez wąskie grzbiety wapiennne; tam gdzie dwa albo więcej l.k. może się łączyć, większe obiekty zwykle uznaje się jako uwały. Zdarza się, że l.k. są pokryte płaszczem osadów naniesionych przez później napłynięty lodowiec. Tam gdzie skały węglanowe uległy rozłożeniu lub przełamaniu pod inną skałą pisze, l.k. może powstawać w warstwach skał leżących wyżej: wtedy zwykle nazywa się je depresjami krasu międzyławicowego, których kilka przykładów znajdujemy na Tasmanii, m. in. w Jurassic Dolerit u podnóża Mt. Field (wliczając w to kras Junee-Florentine), w Permian Mudstone powyżej Hastings, a także kras Ida Bay. (TEKST: Clarke)
c. (lejek krasowy, werteb krasowy) okrągłe lub eliptyczne zagłębienie krasowe (zob. kras) o średnicy na ogół większej od głębokości, zwykle z podziemnym odwodnieniem; powstaje głównie w wyniku rozpuszczania skał krasowiejących, przy mniejszym lub większym udziale osiadania i/lub zapadania się stropów jaskiń krasowych. L. może być wypełniony osadami, np. rezyduum krasowym. (TEKST: Jaroszewski)
d. (werteb krasowy) okrągłe lub eliptyczne zagłębienie terenu, forma krasu powierzchniowego. Powstaje na skutek zawału. (TEKST na www.kktj.pl: J. Nowak)
Po niemiecku: Trichter (m)
lej zawaliskowy
w rejonach krasowych wklęsła forma o charakterze zapadliska, powstała przez zawał próżni podziemnych, której ściany lub zbocza opadają w kierunku dna ze średnim lub niewielkim nachyleniem i spotykają się w najniższym punkcie leja. Do form powyższego typu zalicza się także ?pingo?, występujące ponad starymi, zawalonymi sztolniami górniczymi. Po niemiecku: Einsturztrichter (m) (Trimmel?Heimroth)
Lejąca Woda
){kind=small}
CE.0: LOKALIZACJA: CE.0.0: powierzchniowa: C.0.0.0: górska: span class="red">Dziurawe, Czerwone Wierchy, Tatry Zachodnie, Tatry, Karpaty Zachodnie, Karpaty;
CE.0.0.1: dolinna: Miętusia Dolina, Dol. Kościeliska, rz-i Kirowa Woda, Czarny Dunajec, Dunajec, Wisła;
CE.0.1: administracyjna: Polska, woj. małopolskie, pow. tatrzański, gmina Kościelisko;
CE.0.2: kataster: 1.Kowalski: Tatry46; 2:CBDG-PIG-PIB: T.D-11.01; 3.SLO:EA.0.3.3.8.0.5.7.2.1;
CE.0.3: jaskinia: Miętusia;
CE.0.4: part (...)
CE.0: LOKALIZACJA: CE.0.0: powierzchniowa: C.0.0.0: górska: span class="red">Dziurawe, Czerwone Wierchy, Tatry Zachodnie, Tatry, Karpaty Zachodnie, Karpaty;
CE.0.0.1: dolinna: Miętusia Dolina, Dol. Kościeliska, rz-i Kirowa Woda, Czarny Dunajec, Dunajec, Wisła;
CE.0.1: administracyjna: Polska, woj. małopolskie, pow. tatrzański, gmina Kościelisko;
CE.0.2: kataster: 1.Kowalski: Tatry46; 2:CBDG-PIG-PIB: T.D-11.01; 3.SLO:EA.0.3.3.8.0.5.7.2.1;
CE.0.3: jaskinia: Miętusia;
CE.0.4: partie/ciąg: odrębny izolowany ciąg o tej samej nazwie;
CE.0.5: l. geodezyjna: od otworu: ~1673÷1686m; H: -65÷78m (1208÷1195m npm); N+212÷223: m; W: +922÷930m; od początku partii/ciągu: ~ 0÷14m; H: 0÷+13m; N: 0÷+11m; W: 0÷+8m;
CE.0.6: sytuacja: ciąg odchodzi pionowo do góry od ciągu głównego na odcinku Wielkiego Korytarza, zaraz za wejściem w ciąg Komin Przed Lejącą wodą.
CE.1: NAZWA: CE.1.0: geneza: nazwa opisowa; wskazuje na występowanie stałego cieku wodnego;
CE.1.3: autor (-zy): nie znany, być może Jerzy Grodzicki;
CE.1.4: data nadania: zapewne 1-15 lutego 1967.
CE.2: OPIS: CE.2.0: typ morfologiczny: ślepy komin;
CE.2.1: rozmiary: ~ 14m; |↔| 1,5÷3,5m; ↑ 13m;
CE.2.2: wypełnienie: woda;
CE.2.2.0: w stopniu: / na wys: w postaci deszczu;
CE.2.3: składowe: 1. próg↑ 9m bn; 2. próg↑ 4m bn.
CE.3: HISTORIA: CE.3.0: data odkrycia: nie wiadomo, ale nie wcześniej niż 10-20 lutego 1964 i nie później niż 1-15 lutego 1967;
CE.3.1: odkrywcy: nie wiadomo;
CE.3.2: data zdobycia: 1-15 lutego 1967;
CE.3.3: zdobywcy: Jerzy Grodzicki z towarzyszeniem którejś z osób: Jacek Bzowski, Jan Rudnicki, Zbigniew Tkacz, Jan Witkowski;
CE.3.4: okoliczności odkrycia: nie wiadomo;
CE.3.5: okoliczności zdobycia: zapewne w ramach przeglądu problemów;
CE.3.6: inne wydarz: eksploracja kominów bn pomiędzy Szmaragdowym Jeziorkiem i Avenami, bocznych korytarzy bn w rejonie Sali Złotej Kaczki, komina bn nad Balkonikiem nad Salą nad Avenami.
CE.3.7: wyprawy: MW-15.
CE.4: DOKUMENTACJA, autorzy: CE.4.0: pomiarów: J.Grodzicki, Rafał M. Kardaś;
CE.4.1: obliczeń: j.w. oraz Mirosław Burkacki (1976-86);
CE.4.2: planu: J.Grodzicki (1963, 1967, 1977), R.M.Kardaś (1996);
CE.4.3: przekroju: J.Grodzicki (1968), R.M.Kardaś (1996);
CE.4.4: ilustracji / zdjęć: nn;
CE.4.5: badań: nn;
CE.4.6: innych wizualizacji (typ): nn.
CE.5: PUBLIKACJE: 1. Jaskinie zachodniego zbocza Doliny Miętusiej: zespół PTPNoZ (red. J.Grodzicki): opr. J.Grodzicki, R.M.Kardaś, 1996 (cała poprawiona i uzupełniona treść zawarta pod poz. 2);
2. Jaskinie Polski: portal Centralnej Bazy Danych Geologicznych: Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (red. Jerzy Grodzicki) (http//jaskinie.pgi.gov.pl), 2000: opr. hasła Miętusia J.Grodzicki, R.M.Kardaś.
CE.6: ŻRÓDŁA: 1. CE.5. poz. 2. (dane, plan, przekrój);
2. zdjęcie desygnatu nazwy powołanej: portal: www.tapeta.com, autor nn;
3. opracowanie: ESPol [PK].
Lejek
nie wiadoma formacja w J. Wiernej (?, Jura Krakowsko-Częstochowska. ). (Kulbicki)
Lejowa, Dolina
Lelicki Kras
rejon krasowy obejmujący masyw Povljen, w którym znajduje się Pećina Lenćina (Serbia).
Wyprawy: POVLJEN’1987’Prywatna, wyprawa. (ESPol)
Lenćina, Pećina
jaskinia w masywie Povljen (w tzw. Lelickim Krasie) o głęb. –50m. W jaskinia tej często działała Janina Wrzak (Tomić).
wyprawy polskie: POVLJEN’1987’Prywatna, wyprawa.
Lenin
pseudonim Jana Matysiaka.
Leny, Sala
sala w sys.j. Wielka Śnieżna , w J. Wielkiej Litworowe ( Czerwony Grzbiet , Tatry Zach. ). (Kulbicki) lewar ? układ znany w hydromechanice, pozwalający na opróżnienie zbiornika wodnego przez jego krawędź. W hydrologii krasu l. oznacza odchodzącą od zbiornika wodnego, wygiętą ku górze rurę, którym to układem tłumaczy się istotę okresowych źródeł krasowych. Po niemiecku: Heber (m) (Trimmel?Heimroth)
LEOGANG’1992’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]), górne partie;
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 1992.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ).
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Przemysław Chrobak i in. NN.
E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN.
E.1.7: wyniki: eksploracja w Vogelschacht, odkrycie PL-2.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 200 (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]), górne partie;
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 1992.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ). E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Przemysław Chrobak i in. NN. E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN. E.1.7: wyniki: eksploracja w Vogelschacht, odkrycie PL-2. E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ). E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Przemysław Chrobak i in. NN. E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN. E.1.7: wyniki: eksploracja w Vogelschacht, odkrycie PL-2. E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’1993’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]), rejon Nebelsbergkaru;
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: lato 1993.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ); Przemysław Chrobak, Robert Fiszer, Wojciech Małolepszy, Rafał Samarcew, Jerzy Zygmunt (SCC);
E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: dalsza eksploracja j. Vogelschacht i (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]), rejon Nebelsbergkaru;
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: lato 1993.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ); Przemysław Chrobak, Robert Fiszer, Wojciech Małolepszy, Rafał Samarcew, Jerzy Zygmunt (SCC);
E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: dalsza eksploracja j. Vogelschacht i Pl-2.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’1995’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]): rejon Nebelsbergkaru;
E.1.0: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 1995.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ), Wojciech Małolepszy (SCC), i in. NN;
E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: Wyniki: połączenie Vogelschacht z systemem Lamprechtsofen (-1532m), co w tamtym momecie s (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]): rejon Nebelsbergkaru;
E.1.0: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 1995.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ), Wojciech Małolepszy (SCC), i in. NN; E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: Wyniki: połączenie Vogelschacht z systemem Lamprechtsofen (-1532m), co w tamtym momecie stawia ją na 2-ej pozycji najgłębszych jaskiń świata.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ), Wojciech Małolepszy (SCC), i in. NN; E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: Wyniki: połączenie Vogelschacht z systemem Lamprechtsofen (-1532m), co w tamtym momecie stawia ją na 2-ej pozycji najgłębszych jaskiń świata.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’1997’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]); E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: lato 1997.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: eksploracja j. Vogelschacht.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’1998’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]);
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: lipiec/sierpień 1998.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN;
E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: w wyniku eksploracji w Sali Deszczu w j. Vogelschacht i odkrytych tam korytarzy dokonano przyłączenia jaskini Pl- (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]);
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: lipiec/sierpień 1998.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: w wyniku eksploracji w Sali Deszczu w j. Vogelschacht i odkrytych tam korytarzy dokonano przyłączenia jaskini Pl-2 do systemu Lamprechtsofen, co dało deniwelację 1632 m i w tamtym czasie pierwsze miejsce na świecie pod względem głębokości.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: w wyniku eksploracji w Sali Deszczu w j. Vogelschacht i odkrytych tam korytarzy dokonano przyłączenia jaskini Pl-2 do systemu Lamprechtsofen, co dało deniwelację 1632 m i w tamtym czasie pierwsze miejsce na świecie pod względem głębokości.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’1999’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]);
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 1999.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN;
E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: odkrycie j. CL-3 i zdobycie do –300m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]);
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 1999.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: odkrycie j. CL-3 i zdobycie do –300m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: odkrycie j. CL-3 i zdobycie do –300m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’2000’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie])
E.1.1: typ: eksploracja
E.1.2: termin: sierpień 2000.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN;
E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: odkrycie w j. CL-3 i zdobycie od –300m do –600m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen.
E.1.8: (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie])
E.1.1: typ: eksploracja
E.1.2: termin: sierpień 2000.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: odkrycie w j. CL-3 i zdobycie od –300m do –600m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: odkrycie w j. CL-3 i zdobycie od –300m do –600m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
LEOGANG’2006’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]);
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 2006.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ);
E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Piotr Hercog i in. NN.
E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN;
E.1.7: wyniki: eksploracja w j. CL-3 i kilku mniejszych.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zy (...)
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]);
E.1.1: typ: eksploracja;
E.1.2: termin: sierpień 2006.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Piotr Hercog i in. NN. E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: eksploracja w j. CL-3 i kilku mniejszych.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Piotr Hercog i in. NN. E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: eksploracja w j. CL-3 i kilku mniejszych.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Leoganger Steinberge
Leoganger Steinberge
W masywie L. S. po raz pierwszy działali nasi grotołazi w jaskini Lamprechtsofen w 1971 r. [62], a następnie w 1973 r. [1, 18, 77] - w obu przypadkach zapoznając się z ciągiem zwanym Südgangiem. Eksplorację tej jaskini rozpoczęli polscy taternicy jaskiniowy w 1977 r. „podwyższając” ją z + 730 m do +860 m [17, 18, 49, 73, 74, 77, 79, 80]. [..] W rok później, zimą, podjęto dalszą eksplorację, pokonując kolejne kominy i uzyskując w nich przewyższenie + 9 (...)
Leoganger Steinberge
W masywie L. S. po raz pierwszy działali nasi grotołazi w jaskini Lamprechtsofen w 1971 r. [62], a następnie w 1973 r. [1, 18, 77] - w obu przypadkach zapoznając się z ciągiem zwanym Südgangiem. Eksplorację tej jaskini rozpoczęli polscy taternicy jaskiniowy w 1977 r. „podwyższając” ją z + 730 m do +860 m [17, 18, 49, 73, 74, 77, 79, 80]. [..] W rok później, zimą, podjęto dalszą eksplorację, pokonując kolejne kominy i uzyskując w nich przewyższenie + 952 m, dała to nowy głębokościowy rekord Austrii [1, 8, 17, 18, 49, 81, 82]. Latem tego samego roku, wracająca z Francji wyprawa krakowska zwiedziła Südgang i przeszła główny ciąg jaskini do Bocksee [9]. Możliwości przekroczenia magicznego przewyższenia 1000 m ponad otworem wejściowym była motorem do zorganizowania zimą 1979 r. kolejnej wyprawy odkrywczej. Wspinając się kaskadami i błotnistymi pochylniami, zmieniając zespoły szturmowe, wyprawa osiągnęła wysokość + 1014 m ponad otworemLamprechtsofen (+1014m,-10m), [..]. W Lamprechtsofen działali Polacy jeszcze dwukrotnie: w 1980 r. wyprawa wracająca z Francji przeszła ją w bardzo ładnym stylu do poziomu + 730 m, a w 1982 r. na wysokości ok. +720 m odkryto ok. 300 m korytarzy.
Drugim wielkim wynikiem polskich taterników jaskiniowych w masywie Leoganger Steingerge było pogłębienie jaskini Wieserloch, odkrytej w 1975 r. przez Austriaków i zbadanej do głębokości 220 m. W 1976 r. kontynuowała w niej prace eksploracyjne wyprawa krakowska, która zeszła na głębokość 400 m, a w rejonie otworu odkryła ok. 20 innych jaskiń [17, 77, 78]. W rok później krakowscy grotołazi osiągnęli w niej głębokość 580 m natrafiając na ciasną, nie do przejścia szczelinę [17, 23, 24, 56, 57, 72, 77, 79]. Bardzo cenne uzyskała 19-osobowa wyprawa z 1979 r., która w Wieserlochu przeszła przez zawalisko na głębokości 580 m i odkryła ok. 3 m korytarzy, pogłębiając jaskinię do – 730 m [17, 58, 59]. w 1983 r. zbadano w niej jeszcze ok. 1 km korytarzy.
Działalność Polaków w masywie L. S. nie zamyka się na wyprawach do Lamprechsofen i Wieserlochu. Wyprawa z 1973 r. odkryła tam jaskinie Dürrkarloch (-85m) i Krakauerschacht (-60m), a w jaskini Lahnerhornschacht podjęła próbę przejścia zawaliska na jej dnie (-160m) [1, 17, 77]. W 1975 r. odkryto tam 17 jaskiń, w tym Rothöhle (-280m) i Extraordinaire Schacht (-96 m) [ 7, 17, 77]. Najbardziej owocna, wspominana już wyprawa do Wieserlochu z 1979 r. odkryła 36 jaskiń, w tym 5 o głębokości większej niż 100 m, a to Blitzwasserschacht (- 310m), Hoffnungsloch (-220m), Lunchhöhle (-118m), Versturzerloch (-310m) i Elfhöhle (-184m) oraz ok. 1 km korytarzy w jaskini Rothöhle. Wyprawa ta nie zakończyła eksploracji Blitzwaserschacht, toteż działalność odkrywczą kontynuowano w niej w 1981 r. Osiągnięto wtedy głębokość – 505m, a ponadto wyeksplorowano 8 innych jaskiń, z których najgłębsza ma – 70 m [14, 15, 17, 28, 29]. W sumie polscy grotołazi w latach 1971-1983 zorganizowali w masywie L.S. 14 wyjazdów, odkrywając 63 jaskinie, a w dwóch innych ( Lamprechtsofen i Wieserloch) uzyskując wybitne wyniki eksploracyjne. Cała działalność odkrywcza w L. S. organizowana była przez krakowskich taterników jaskiniowych. (w Wierchy’1985: Parma)
Wyprawy: LEOGANGER'1973'Kraków, LEOGANGER'1975'Kraków, LEOGANGER'1976'Kraków, LEOGANGER'1977/1'Kraków, LEOGANGER'1977/2'Kraków, LEOGANGER'1978/1'Kraków, LEOGANGER'1978/2'Kraków, LEOGANGER'1979/1'Polska, LEOGANGER'1979/2'Kraków, JEAN-BERNARD'1980'Kraków, LEOGANGER'1982'Pinzgau, LEOGANGER'1983'Voulcain.
Drugim wielkim wynikiem polskich taterników jaskiniowych w masywie Leoganger Steingerge było pogłębienie jaskini Wieserloch, odkrytej w 1975 r. przez Austriaków i zbadanej do głębokości 220 m. W 1976 r. kontynuowała w niej prace eksploracyjne wyprawa krakowska, która zeszła na głębokość 400 m, a w rejonie otworu odkryła ok. 20 innych jaskiń [17, 77, 78]. W rok później krakowscy grotołazi osiągnęli w niej głębokość 580 m natrafiając na ciasną, nie do przejścia szczelinę [17, 23, 24, 56, 57, 72, 77, 79]. Bardzo cenne uzyskała 19-osobowa wyprawa z 1979 r., która w Wieserlochu przeszła przez zawalisko na głębokości 580 m i odkryła ok. 3 m korytarzy, pogłębiając jaskinię do – 730 m [17, 58, 59]. w 1983 r. zbadano w niej jeszcze ok. 1 km korytarzy.
Działalność Polaków w masywie L. S. nie zamyka się na wyprawach do Lamprechsofen i Wieserlochu. Wyprawa z 1973 r. odkryła tam jaskinie Dürrkarloch (-85m) i Krakauerschacht (-60m), a w jaskini Lahnerhornschacht podjęła próbę przejścia zawaliska na jej dnie (-160m) [1, 17, 77]. W 1975 r. odkryto tam 17 jaskiń, w tym Rothöhle (-280m) i Extraordinaire Schacht (-96 m) [ 7, 17, 77]. Najbardziej owocna, wspominana już wyprawa do Wieserlochu z 1979 r. odkryła 36 jaskiń, w tym 5 o głębokości większej niż 100 m, a to Blitzwasserschacht (- 310m), Hoffnungsloch (-220m), Lunchhöhle (-118m), Versturzerloch (-310m) i Elfhöhle (-184m) oraz ok. 1 km korytarzy w jaskini Rothöhle. Wyprawa ta nie zakończyła eksploracji Blitzwaserschacht, toteż działalność odkrywczą kontynuowano w niej w 1981 r. Osiągnięto wtedy głębokość – 505m, a ponadto wyeksplorowano 8 innych jaskiń, z których najgłębsza ma – 70 m [14, 15, 17, 28, 29]. W sumie polscy grotołazi w latach 1971-1983 zorganizowali w masywie L.S. 14 wyjazdów, odkrywając 63 jaskinie, a w dwóch innych ( Lamprechtsofen i Wieserloch) uzyskując wybitne wyniki eksploracyjne. Cała działalność odkrywcza w L. S. organizowana była przez krakowskich taterników jaskiniowych. (w Wierchy’1985: Parma)
Wyprawy: LEOGANGER'1973'Kraków, LEOGANGER'1975'Kraków, LEOGANGER'1976'Kraków, LEOGANGER'1977/1'Kraków, LEOGANGER'1977/2'Kraków, LEOGANGER'1978/1'Kraków, LEOGANGER'1978/2'Kraków, LEOGANGER'1979/1'Polska, LEOGANGER'1979/2'Kraków, JEAN-BERNARD'1980'Kraków, LEOGANGER'1982'Pinzgau, LEOGANGER'1983'Voulcain.
LEOGANGER’1973’Kraków, wyprawa
Lipiec-sierpień 1973. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Janusz Baryła, uczestnicy: Leszek Dumnicki, Jerzy Grotowski, Jacek Jopowicz, Marek Kalmus, Ryszard Kujat, Edward Ostapowski i Andrzej Zieliński – odkrycie Durrkarloch (-85 m) i Krakauerschacht (-60 m), zwiedzanieLamprechtsofen . (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1975’Kraków, wyprawa
Sierpień-wrzesień 1975. Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Janusz Śmiałek, uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Józef Jagoda, Janusz Jura, Andrzej Kozik, Marek Kozik, Lesław Łoziński, Marek Marciszewski i Krystyna Śmiałek. Odkrycie 17 jaskiń, w tym Rothöhle (-280 m). (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1976’Kraków, wyprawa
a. Lipiec-sierpień 1976. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie. Kierownik: Leszek Dumnicki, uczestnicy: Elżbieta Dumnicka, Janusz Górka, Ryszard Kujat, Jan Mularz, Janusz Stępiński, Anna Wendorff, Wojciech Wiśniewski i Andrzej Zieliński. Eksploracja jaskini Wieserloch (-400 m). (w Wierchy’1985: Parma)
b. Austriacy przerwali eksplorację jaskini na brzegu kolejnej studni na głębokości 200 m. 2.VIII pierwsza grupa (W. Wisniewski, A. Zieliński) dotarła na (...)
a. Lipiec-sierpień 1976. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie. Kierownik: Leszek Dumnicki, uczestnicy: Elżbieta Dumnicka, Janusz Górka, Ryszard Kujat, Jan Mularz, Janusz Stępiński, Anna Wendorff, Wojciech Wiśniewski i Andrzej Zieliński. Eksploracja jaskini Wieserloch (-400 m). (w Wierchy’1985: Parma)
b. Austriacy przerwali eksplorację jaskini na brzegu kolejnej studni na głębokości 200 m. 2.VIII pierwsza grupa (W. Wisniewski, A. Zieliński) dotarła na dno następnej studni, nieznanej [nie zdobytej] Austriakom. Odkryli tu dwa niezależne ciągi studni rozwinięte w przeciwległych kierunkach. 7.VIII zespół R. Kujat, W. Wisniewski, A. Zieliński, E Dumnicka, J. Stępiński pokonał dwie następne studnie, rozdzielone zawaliskiem. 12.VIII. zespół R. Kujat, W. Wiśniewski, A. Zieliński pokonał dwie kolejne studnie (do -400 m). (w Meander’2: Wiśniewski)
b. Austriacy przerwali eksplorację jaskini na brzegu kolejnej studni na głębokości 200 m. 2.VIII pierwsza grupa (W. Wisniewski, A. Zieliński) dotarła na dno następnej studni, nieznanej [nie zdobytej] Austriakom. Odkryli tu dwa niezależne ciągi studni rozwinięte w przeciwległych kierunkach. 7.VIII zespół R. Kujat, W. Wisniewski, A. Zieliński, E Dumnicka, J. Stępiński pokonał dwie następne studnie, rozdzielone zawaliskiem. 12.VIII. zespół R. Kujat, W. Wiśniewski, A. Zieliński pokonał dwie kolejne studnie (do -400 m). (w Meander’2: Wiśniewski)
LEOGANGER’1977/1’Kraków, wyprawa
Luty-marzec 1977. Akademicki klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Janusz Śmiałek, uczestnicy: Krzysztof Bębenek, Tadeusz Fajlhauer, Ireneusz Felisiak, Bernard Koisar, Ryszard Kujat, Lesław Łoziński, Wojciech Wiśniewski oraz Helfried Ennsman i Walter Klappacher z Salzburga. Przewyższenie Lamprechtsofen do +860 m. (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1977/2’Kraków, wyprawa
Sierpień 1977. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskmiego w Krakowie i Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego. Kierownik: Leszek Dumnicki, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Antoni Dzioba, Ryszard Knapczyk, Andrzej Kokoszka, Stanisław Kopeć, Jan Orłowski, Jerzy Rożen, Stanisław Rzeźnik i Anna Wendorff. Pogłębienie Wieserloch do –580 m. (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1978/1’Kraków, wyprawa
Styczeń 1978 (w trakcie odbyła się wyprawa UNTERSBERG’78). Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Andrzej Kozik, Kazimierz Szych, Janusz Śmiałek, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski. Eksploracja Lamprechtsofen (+952 m) [w masywie Leoganger Steinberger] i Salzburgerschacht [w masywie Untersberg] (razem z Walterem Klappacherem). (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1978/2’Kraków, wyprawa
Wrzesień 1978. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Bolesław Kulon, Jan Orłowski, Waldemar Uhl, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski i Ewa Wójcik. Przejście Lamprechtsofen do Bocksee. (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1979/1’Polska, wyprawa
Styczeń-luty 1979 (w trakcie odbyło się wejście do Salzburgerschacht w Untersbergu-u). Komisja Taternictwa Jaskiniowego PZA w Warszawie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Bernard Koisar, Piotr Kulbicki, Jan Orłowski, Marek Sygowski, Janusz Śmiałek, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski i Ewa Wójcik. Eksploracja Lamprechtsofen (+1014 m) [w masywie Leoganger Steinberger] i Salzburgerschacht [w masywie Untersberg] (razem z (...)
Styczeń-luty 1979 (w trakcie odbyło się wejście do Salzburgerschacht w Untersbergu-u). Komisja Taternictwa Jaskiniowego PZA w Warszawie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Bernard Koisar, Piotr Kulbicki, Jan Orłowski, Marek Sygowski, Janusz Śmiałek, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski i Ewa Wójcik. Eksploracja Lamprechtsofen (+1014 m) [w masywie Leoganger Steinberger] i Salzburgerschacht [w masywie Untersberg] (razem z Rolandem Kalsem, Haraldem Knapczykiem i Hellfriedem Ennsmanem). (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1979/2’Kraków, wyprawa
Lipiec-wrzesień 1979. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Jacek Dulęba, Janusz Godyń, Zygmunt Gruza, Grzegorz Kleszyński, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Stanisław Kotarba, Andrzej Kozik, Jerzy Kramarz, Lesław Łoziński, Zbigniew Mucha, Jan Orłowski, Marta Świder, Wiesław Tomiczek, Waldemar Uhl, Krzysztof Woźniak, Ewa Wójcik. Odkrycie 36 (...)
Lipiec-wrzesień 1979. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Jacek Dulęba, Janusz Godyń, Zygmunt Gruza, Grzegorz Kleszyński, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Stanisław Kotarba, Andrzej Kozik, Jerzy Kramarz, Lesław Łoziński, Zbigniew Mucha, Jan Orłowski, Marta Świder, Wiesław Tomiczek, Waldemar Uhl, Krzysztof Woźniak, Ewa Wójcik. Odkrycie 36 jaskiń, m.in. Blitzwasserschacht (-310 m), Versturzerloch (-310 m), Hoffnungsloch (-220 m). (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1982’Pinzgau
Styczeń 1982. Prywatnie. Krzysztof Kleszyński – udział w Pinzgauer International Expedition. Eksploracja Lamprechtsofen. (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER’1983’Voulcain, wyprawa
Sierpień 1983. Prywatnie. Ryszard Knapczyk – udział w wyprawie klubu Vulcain z Lyonu. Ekspedycja Wieserloch. (w Wierchy’1985: Parma)
LEOGANGER+LOFERER’1981’Kraków, wyprawa
Lipiec-wrzesień 1981. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Ryszard Knapczyk, Stanisław Kotarba, Jan Orłowski, Wiesław Wilk, Ewa Wójcik i Wolfgang Gadermayr (Salzburg). Pogłębienie Blitzwasserschacht (-505 m) [w Leoganger Steinberge], Gigantenschacht (-126 m) [w Loferer Steinberge]. (w Wierchy’1985: Parma)
Leptodirus hohenwarti
){kind=small}
chrząszcz jaskiniowy schwytany pierwszy raz i opisany przez austriackiego hrabiego Franza Hohenwarta. (TEKST: za Boulanger 1966: Jean-Yves Bigot, http://perso.orange.fr/; FOTO: http://images.google.pl/images?q=Leptodirus+hohenwarti&hl= pl&btnG=Szukaj+obraz%C3%B3w)
Leśniewski, Zbigniew
B.0: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN).
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Speleoklub PTTK Częstochowa (SCC); W roku 1961 aktywnie udziela się przy realizacji maratonu jaskiniowego powstałego z inicjatywy Młodzieżowej Grupy Grotołazów przy Speleoklubie PTTK Częstochowa. B.1.1: wyprawy: NN.
B.2: DANE POZASPELEO: NN.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Letra Vizes Barlang
Jaskinia w Bükk (Góry Bukowe, Węgry) o dług. 3 km.
Wyprawy:BÜKK’1969’KKS. (w Meander’1: Rysiecki)
Letras Tetoi
rejon w Bukk hegysek (pol. Góry Bukowe) w północnej części Węgier. Znajduje się tam jaskinia Letras Tetoi barlang.
Wyprawy polskie: BÜKK’1975’Częstochowa.
Letras Tetoi barlang
jaskinia w Bükk hegysek (Góry Bukowe), w rejonie Letras Tetoi o głębokości –165m.
wyprawy polskie: BÜKK’1975’Częstochowa
Leuka Ore’1978’Wrocław, wyprawa
termin: 1978, lato; organizator: Sekcja Grotołazów Wrocław;
uczestnicy: Jerzy Masełko (kier.), Kazimierz Buchman, Witold Mijal, Andrzej Karcz, Zdzisław Słowiński, Zofia Siarkowska + 2 os. NN.
akcje: NN.
Wyniki: rekonesans z doraźną płytką eksploracją w rejonie szczytów: Melidaou, Volakias, Gingilos; odkryto 7 drobnych jaskiń.
Dokumentacja: brak.
(TEKST: dla ESPol Kazimierz Buchman)
Leuká Óre
){kind=small}
wapienny masyw w zachodniej części wyspy Kreta (Grecja), podzielony na dwie nierówne części przez 18-kilometrowej długości wąwóz Samaria (Farangi Samaria). Większa i wyższa jest część wschodnia i tam znajduje się najwyższy w masywie szczyt Pahnes (2432 m npm.), w którego zachodnim ramieniu Melidaou (2133 m npm.) działała wyprawa Leuka Ore’1978’Wrocław. Ta sama wyprawa działała również w części zachodniej masywu eksplorując zbocza gór Volakias (2116 m npm.) i Gingilos.(2080 (...)
wapienny masyw w zachodniej części wyspy Kreta (Grecja), podzielony na dwie nierówne części przez 18-kilometrowej długości wąwóz Samaria (Farangi Samaria). Większa i wyższa jest część wschodnia i tam znajduje się najwyższy w masywie szczyt Pahnes (2432 m npm.), w którego zachodnim ramieniu Melidaou (2133 m npm.) działała wyprawa Leuka Ore’1978’Wrocław. Ta sama wyprawa działała również w części zachodniej masywu eksplorując zbocza gór Volakias (2116 m npm.) i Gingilos.(2080 m npm). Występuje także pod nazwą Lefka Ore lub angielską White Mountains. (TEKST: Kazimierz Buchman; FOTO: Steve Crow: www.sfakia-crete.com/.../3D-whitemountains.html; MAPA: http://www.uni-muenster.de/Umweltforschung/medis/images/crete-thumb.gif)
leukofor
barwiący znacznik wody, który fluoryzuje na niebiesko. Po angielsku: leucophor. (Jennings)
lewar Andrusiewicza
metoda wyczerpywania niedużych syfonów na stronę za syfonem przez działanie od przed syfonem; metoda polega na tym, że korzystając z węża zostawionego na stałe w syfonie tworzy się mały zbiornik wody (w tamtej sytuacji zastosowano kask), zasysa się z niego wodę trzymając powyżej poziomu przegięcia węża, po czym po zassaniu szybko zanurza się w syfonie, tak aby była zachowana ciągłość przepływu wody w wężu; LA zastosował po raz pierwszy (i prawdopodobnie ostatni) Michał Andrusiewicz (S (...)
metoda wyczerpywania niedużych syfonów na stronę za syfonem przez działanie od przed syfonem; metoda polega na tym, że korzystając z węża zostawionego na stałe w syfonie tworzy się mały zbiornik wody (w tamtej sytuacji zastosowano kask), zasysa się z niego wodę trzymając powyżej poziomu przegięcia węża, po czym po zassaniu szybko zanurza się w syfonie, tak aby była zachowana ciągłość przepływu wody w wężu; LA zastosował po raz pierwszy (i prawdopodobnie ostatni) Michał Andrusiewicz (Speleoklub Warszawski) na wyprawie do Jaskini Miętusiej w 1979 r. do usunięcia wody z Syfonu Zielonego Buta. Do tamtego czasu zawsze syfon przenurkowywano na bezdechu, żeby go zassać z drugiej strony. Później metoda LA zapomniana i zaniechana.
PUBLIKACJE: brak.
ŹRÓDŁO: własne ESPol oraz opracowanie [PK].
lewarowanie
najlżejsza technika usuwania wody z zagłębień korytarzy jaskiniowych przy pomocy lewara; stosuje się tą technikę przy mniejszych akwenach, gdy nie jest możliwe ich pokonanie, ani obejście. (dla ESPol: Kulbicki)
Lewe Studnie
studnie w j. Bańdzioch Kominiarski (Kominy Tylkowe, Tatry Zach. ). (Kulbicki)
Lewy Meander
a. - meander w sys.j. Chelosiowa Jama i j. o tej samej nazwie ( Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), w jej początkowej części, w bocznym ciągu za Salą Wielkobiwakową. (Kulbicki) b. - meander w sys.j. Śnieżna Studnia (Wielka Turnia, Czerwone Wierchy, Tatry Zach. ). Jeden z dwóch meandrów pod Studnią Kozika. (Kulbicki)
Lewy Ser
labirynt w sys.j. Chelosiowa Jama i j. o tej samej nazwie ( Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), , w jej środkowej części. (Kulbicki)
Leymerie, Alexandre Felix Gustave Achille
(13.01.1801, Paris – 1878, ?) wybitny geolog francuski; pozyskaną od Jean-Baptiste Bonnemaisona informację o odkryciu w 1852 starożytnych szczątków ludzkich w Grotte d’Aurignac przekazał w 1860 wybitnemu paleontologowi Edouardowi Lartet. DANE: PATRIMOINE DE FRANCE: http://www.patrimoine-de-france.org/hommes/ honneurs-280.html ; TEKST: MUSEE AURIGNAC: http://www.aurignacien.com/html/histoiredune decouverte.jsp
Libera, Czesław
DANE OSOBISTE: urodzony: NN (NN); pseudonim: NN;
DANE SPELEO: organizacje: Speleoklub Dąbrowa Górnicza; wyprawy: BIHOR’2002’Dąbrowa G.; eksploracja: NN; nazwy: NN; publikacje: NN
DANE POZASPELEO: NN
ŹRÓDŁA: Tekst: Speleoklub Dąbrowa Górnicza: Włodzimierz Porębski.
Libera, Małgorzata
DANE OSOBISTE: urodzony: NN (NN); pseudonim: NN;
DANE SPELEO: organizacje: Speleoklub Dąbrowa Górnicza; wyprawy: BIHOR’2002’Dąbrowa G.; eksploracja: NN; nazwy: NN; publikacje: NN
DANE POZASPELEO: NN
ŹRÓDŁA: Tekst: Speleoklub Dąbrowa Górnicza: Włodzimierz Porębski.
Libera, Michał
DANE OSOBISTE: urodzony: NN (NN); pseudonim: NN;
DANE SPELEO: organizacje: Speleoklub Dąbrowa Górnicza; wyprawy: BIHOR’2002’Dąbrowa G.; eksploracja: NN; nazwy: NN; publikacje: NN
DANE POZASPELEO: NN
ŹRÓDŁA: Tekst: Speleoklub Dąbrowa Górnicza: Włodzimierz Porębski.
Lice
miejscowość w prowincji Diyarbakir we wsch. Turcji u podnóża masywu Korha Dagi, nad rz. Dibni Cay. Nieopodal znajduje się grupa historycznych jaskiń Birkeyn. u Shaw'a występuje pod nazwą - zapewne błędną - Lidje. (ESPol)
Lidje
użyta przez Shaw'a (History of cave science, s.7) postać nazwy m. Lice we wsch. Turcji, zapewne przez pomyłkę. (ESPol)
Liege, cavernes de
(= jaskinie w/k. Liege) przybliżające określenie występujące we francuskich materiałach historycznych opisujących działalność P.C. Schmerlinga, a dotyczących j. w Belgii: Grottes de Remouchamps. (ESPol)
lina
a. stosowany we wspinacze, speleologii sznur z włókien syntetycznych charakteryzujący się wysoką wytrzymałością na zrywanie. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. coś ładniejszego i przede wszystkim mocniejszego niż "zwykły sznurek". Grotołazom służy głównie do zjazdów lub opuszczania się, ale bynajmniej nie do spuszczania, jak to piszą niektórzy. Liny speleo są linami statycznymi. Rzadziej w jaskini służy ona do asekuracji wspinaczki, wtedy jednak musi to być lina dynamiczna . (na www.kktj.p (...)
a. stosowany we wspinacze, speleologii sznur z włókien syntetycznych charakteryzujący się wysoką wytrzymałością na zrywanie. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. coś ładniejszego i przede wszystkim mocniejszego niż "zwykły sznurek". Grotołazom służy głównie do zjazdów lub opuszczania się, ale bynajmniej nie do spuszczania, jak to piszą niektórzy. Liny speleo są linami statycznymi. Rzadziej w jaskini służy ona do asekuracji wspinaczki, wtedy jednak musi to być lina dynamiczna . (na www.kktj.pl: Nowak)
b. coś ładniejszego i przede wszystkim mocniejszego niż "zwykły sznurek". Grotołazom służy głównie do zjazdów lub opuszczania się, ale bynajmniej nie do spuszczania, jak to piszą niektórzy. Liny speleo są linami statycznymi. Rzadziej w jaskini służy ona do asekuracji wspinaczki, wtedy jednak musi to być lina dynamiczna . (na www.kktj.pl: Nowak)
lina asekuracyjna
lina zabezpieczająca przywiązana do speleologa wspinającego się do góry po drabince albo pokonującego trudne miejsce i trzymana przez człowiek znajdującego się powyżej. Po angielsku safety rope. (Jennings)
lina dynamiczna
a. lina posiadająca właściwość pochłaniania energii powstałej w wyniku np. odpadnięcia dzięki dużej rozciągliwości; w w taternictwie jaskiniowym stosowana do lonży (zob. współczynnik odpadnięcia). (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. zdolna do pochłonięcia części energii wyzwolonej w czasie upadku łojanta. (na www.kktj.pl: Nowak)
lina pomocnicza
krótka stalowa lina, zaopatrzona na obydwu końcach w kausze oraz w "karabinek" typu włoskie oczko; zawiązana przy otworze jaskini na bloku lub pniu drzewa itp. Do niej przymocowana jest drabinka służąca do zejścia w dół. Po niemiecku: Anhängesell (n) (Trimmel?Heimroth)
lina rdzeniowa
lina statyczna
a. lina używana głównie w taternictwie jaskiniowym, posiadająca niską rozciągliwość - do 6%. Nie może być pod żadnym pozorem używana do wspinaczki (zob. współczynnik odpadnięcia). (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. lina służąca do wychodzenia i zjazdu. Nie ma możliwości pochłaniania energii powstałej w czasie upadku! - nie wolno się z nią wspinać z asekuracją dolną. Obecnie w jaskiniach używa się lin półstatycznych mogących pochłaniać energię przy niskim współczynniku odpadnięcia. (na www (...)
a. lina używana głównie w taternictwie jaskiniowym, posiadająca niską rozciągliwość - do 6%. Nie może być pod żadnym pozorem używana do wspinaczki (zob. współczynnik odpadnięcia). (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. lina służąca do wychodzenia i zjazdu. Nie ma możliwości pochłaniania energii powstałej w czasie upadku! - nie wolno się z nią wspinać z asekuracją dolną. Obecnie w jaskiniach używa się lin półstatycznych mogących pochłaniać energię przy niskim współczynniku odpadnięcia. (na www.kktj.pl: Nowak)
b. lina służąca do wychodzenia i zjazdu. Nie ma możliwości pochłaniania energii powstałej w czasie upadku! - nie wolno się z nią wspinać z asekuracją dolną. Obecnie w jaskiniach używa się lin półstatycznych mogących pochłaniać energię przy niskim współczynniku odpadnięcia. (na www.kktj.pl: Nowak)
lina sztywna
lina o niewielkiej rozciągliwości. Po angielsku: low-strech rope. (Wądołowski)
Lindner, Antonio Federico
){kind=small}
a. w 1840 A.F.L. i studniarz Ivan Svetina w Abisso di Padricione osiągają głębokość –271 m; w 1841 A.F.L. i Jakob Svetina wraz z ekipą cieśli schodzą po 11 miesiącach prac na dno Abisso di Trebiciano (-327). (TEKST: za Minvielle 1967: Jean-Yves Bigot: http://perso.orange.fr/; FOTO: GROTTA GIGANTE: http://www.grottagigante.it/setstoria.html)
b. Wydarzenia uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. A.F.L. jako delegowany pracownik wodociąg (...)
a. w 1840 A.F.L. i studniarz Ivan Svetina w Abisso di Padricione osiągają głębokość –271 m; w 1841 A.F.L. i Jakob Svetina wraz z ekipą cieśli schodzą po 11 miesiącach prac na dno Abisso di Trebiciano (-327). (TEKST: za Minvielle 1967: Jean-Yves Bigot: http://perso.orange.fr/; FOTO: GROTTA GIGANTE: http://www.grottagigante.it/setstoria.html)
b. Wydarzenia uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. A.F.L. jako delegowany pracownik wodociągów m. Triest poszukiwał w g. Kras podziemnego przepływu rz. Reka. Po rozpoznaniu wywierzyska Timavo k. Monfalcone rozpoczął eksplorację j-ń: Abisso di Padriciano (1839 lub 1840), Grotta Gigante (1840) i Abisso di Trebiciano (1841). Przepływ Reki znalazł w Abisso di Trebiciano, jednak z niewiadomych powodów nie skorzystano z tego ujęcia. Po zakonczeniu prac skończyło się również zainteresowanie A.F.L. jaskiniami. Jednak powyższe wydarzenia wykroczyły poza zadania wodociągowe. Głębokość Abisso di Padriciano (dzięki jego precyzyjnym pomiarom) stała się pierwszym uznanym rekordem świata głębokości jaskiń. Dwa lata potem straciła prymat na rzecz Abisso di Trebiciano, też wyeksplorowaną przez A.F.L., która straciła palmę pierwszeństwa dopiero w 1916. Grotta Gigante zaś została w 1995 uznana przez Księgę Rekordów Guinessa za la cavità turistica più grande del mondo (największą udostępnioną turystycznie przestrzeń podziemną na świecie). Na jego cześć nazwany został pewien klub w Fogiano: Societa di Studi Carsici "A.F. Lindner", który powstał w 1986, a także j. Grotto Lindner. Znana jest tylko jedna fotografia, na której występuje A.F.L. jako jeden z dwóch mężczyzn, nie wiadomo który.
(TEKST: GROTTA GIGANTE: http://www.grottagigante.it/setstoria.html; ESPol)
b. Wydarzenia uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. A.F.L. jako delegowany pracownik wodociągów m. Triest poszukiwał w g. Kras podziemnego przepływu rz. Reka. Po rozpoznaniu wywierzyska Timavo k. Monfalcone rozpoczął eksplorację j-ń: Abisso di Padriciano (1839 lub 1840), Grotta Gigante (1840) i Abisso di Trebiciano (1841). Przepływ Reki znalazł w Abisso di Trebiciano, jednak z niewiadomych powodów nie skorzystano z tego ujęcia. Po zakonczeniu prac skończyło się również zainteresowanie A.F.L. jaskiniami. Jednak powyższe wydarzenia wykroczyły poza zadania wodociągowe. Głębokość Abisso di Padriciano (dzięki jego precyzyjnym pomiarom) stała się pierwszym uznanym rekordem świata głębokości jaskiń. Dwa lata potem straciła prymat na rzecz Abisso di Trebiciano, też wyeksplorowaną przez A.F.L., która straciła palmę pierwszeństwa dopiero w 1916. Grotta Gigante zaś została w 1995 uznana przez Księgę Rekordów Guinessa za la cavità turistica più grande del mondo (największą udostępnioną turystycznie przestrzeń podziemną na świecie). Na jego cześć nazwany został pewien klub w Fogiano: Societa di Studi Carsici "A.F. Lindner", który powstał w 1986, a także j. Grotto Lindner. Znana jest tylko jedna fotografia, na której występuje A.F.L. jako jeden z dwóch mężczyzn, nie wiadomo który.
(TEKST: GROTTA GIGANTE: http://www.grottagigante.it/setstoria.html; ESPol)
linewka
nalewka z liny lub: rep. (na www.kktj.pl: Nowak)
linia biegu
Linia (krawędź) przecięcia się danej powierzchni strukturalnej najczęściej stropowej lub spągowej powierzchni warstwy lub ławicy – z jakąkolwiek wyobrażoną płaszczyzną poziomą. Inaczej: jakakolwiek linia pozioma na danej powierzchni strukturalnej. Por.: bieg, linia upadu, ułożenie warstw. (Jaroszewski)
linia nadproża
linia na gruncie przy wejściu jaskini prostopadle poniżej zewnętrznej krawędzi skały powyżej; może nie być zbieżna z linią okapu. Po angielsku: lintel line. (Jennings)
linia okapu
a. rzut poziomy najdalej wysuniętych punktów okapu skalnego nad otworem jaskini. Jest ona z reguły wyraźnie rozpoznawalna, ponieważ woda ściekająca z okapu po opadach pozostawia wykapki. Przy ustalaniu długości jaskini całkowitej l.o. traktowana jest jako ostateczne ograniczenie jaskini. Pojęcie l.o. wprowadził do literatury R. Pirker (Höhlenkundl. Mit., Wien 1949 s. 95). Znaczenie l.o. dla rozwoju osadów omówił E. Schmid (Höhlenforschumg und Seidimentalanalyse, Basel 1958). (Trimmel-H (...)
a. rzut poziomy najdalej wysuniętych punktów okapu skalnego nad otworem jaskini. Jest ona z reguły wyraźnie rozpoznawalna, ponieważ woda ściekająca z okapu po opadach pozostawia wykapki. Przy ustalaniu długości jaskini całkowitej l.o. traktowana jest jako ostateczne ograniczenie jaskini. Pojęcie l.o. wprowadził do literatury R. Pirker (Höhlenkundl. Mit., Wien 1949 s. 95). Znaczenie l.o. dla rozwoju osadów omówił E. Schmid (Höhlenforschumg und Seidimentalanalyse, Basel 1958). (Trimmel-Heimroth)
b. linia na gruncie przy wejściu do jaskini ukształtowana przez kapiące ze skały powyżej krople. Użyteczne podczas pomiaru jaskini do definiowania począteku jaskini.
Po angielsku: dripline. (Jennings)
Po niemiecku: Trauflinie (f)
b. linia na gruncie przy wejściu do jaskini ukształtowana przez kapiące ze skały powyżej krople. Użyteczne podczas pomiaru jaskini do definiowania począteku jaskini.
Po angielsku: dripline. (Jennings)
Po niemiecku: Trauflinie (f)
linia upadu
Linia spadku (największego nachylenia) danej powierzchni strukturalnej – najczęsciej stropowej lub spągowej powierzchni warstwy lub ławicy. L.u. jest prostopadła do do linii biegu. Por. upad, ułożenie warstw, bieg. (Jaroszewski)
linia zwornikowa stropu
por. kalenica.
liofilizat
bardzo lekka, suszona w odpowiednich warunkach żywność zachowująca dużą część walorów odżywczych i smakowych; produkt bardzo przydatny jako szturmżarcie. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
Lipowczan, K.
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN)
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Speleoklub PTTK Częstochowa; B.1.1: wyprawy: TATRY’1966/1967’Częstochowa; B.1.2: eksploracja: NN.
B.2: DANE POZASPELEO: NN.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Lipski, Maciej
){kind=small}
DANE OSOBOWE: ps. Śliczny, Ślicznota.
SPELEO: Organizacje: Speleoklub Warszawski.
Wyprawy: TENNEN’1976'Warszawa .
Lisoń, Damian
Organizacje: Katowicki Klub Speleologiczny (?)
Wyprawy: HAGEN’1980’Katowice, HAGEN'1981’Katowice, HAGEN'1983’Katowice (akcje: a, 6-II, 12-I, 15-I), HAGEN'1984’Polska, HAGEN'1985’Katowice.
Odkrycia: Tatry Z. : J. Za Siedmiu Progami:
Zacisk Katowicki (zdobycie): 26.05.1979.
Ślizgawka: 26.05.1979.
Salka Na Rozdrożu : 26.05.1979.
Apokalipsa: 26.05.1979.
Studnia Hien (odkrycie): 26.05.1979.
Zacisk Saperów (zdobycie): 13.12.1980 r.
Panika (...)
Organizacje: Katowicki Klub Speleologiczny (?)
Wyprawy: HAGEN’1980’Katowice, HAGEN'1981’Katowice, HAGEN'1983’Katowice (akcje: a, 6-II, 12-I, 15-I), HAGEN'1984’Polska, HAGEN'1985’Katowice.
Odkrycia: Tatry Z. : J. Za Siedmiu Progami: Zacisk Katowicki (zdobycie): 26.05.1979. Ślizgawka: 26.05.1979. Salka Na Rozdrożu : 26.05.1979. Apokalipsa: 26.05.1979. Studnia Hien (odkrycie): 26.05.1979. Zacisk Saperów (zdobycie): 13.12.1980 r. Panika Tucznika: 13.12.1980 r. Łamacz: 13.12.1980 r. Korytarz Grudniowy: 13.12.1980 r. Syfon Żaby (odkrycie): 13.12.1980 r. Kruche Prożki: 13.12.1980 r. Przelewowe Jeziorko: 13.12.1980 r. Wodna Pułapka: 13.12.1980 r. Wisząca Woda: 13.12.1980 r. Śliska Galeryjka (odkrycie): 13.12.1980 r. Korytarz Zawaliskowy (odkrycie (?) i zdobycie): 26.01.1980. Komin Nadziei (zdobycie): 31.01.1981 r. Kominy Klasyczne (dwa najniższe progi): 31.01.1981 r. (k.). Komin Na Uskoku (zdobycie): 8-11.03.1981. I Obejście Komina Na Uskoku (odkrycie (?) zdobycie): 10-15.01.1983. II Obejście Komina Na Uskoku (odkrycie (?) i zdobycie): 10-15.01.1983. Stary Kanion: 8-11.03.1981. Radość o Poranku: 8-11.03.1981. Galerie Naciekowe: 8-11.03.1981. Studnia Straconych Złudzeń (odkrycie): 8-11.03.1981. Koloseum (dno): 8-11.03.1981. Labirynt Pająków (etap I): 10-15.01.1983. Studnia Estery (zdobycie): 10-15.01.1983. Biały Meander (cz. I): 10-15.01.1983. Kruche Partie (zdobycie): 10-15.01.1983. Sala Trzynastego: 10-15.01.1983. Tadzikowe Jatki (do +140 m n.p.o.): 10-15.01.1983. Galeria Stropowa: 11-16.02.1985. Syfon Ogrodników (etap I, kopanie): 04.1988.
J. Wysoka: Wyżymaczka (zdobycie): 12-15.04.1986. (k.). Zacisk T.P.N. (odkrycie): 12-15.04.1986. (k.). Kanion Pocieszenia (cz.I, wraz z Salą z Dwoma Hakami, zdobycie): 12-15.04.1986 (k.). Sala Goliata (dół): 12-15.04.1986 (k.).
J. Śpiących Rycerzy próba nieudana: 14.04.1982.
Wyprawy: HAGEN’1980’Katowice, HAGEN'1981’Katowice, HAGEN'1983’Katowice (akcje: a, 6-II, 12-I, 15-I), HAGEN'1984’Polska, HAGEN'1985’Katowice.
Odkrycia: Tatry Z. : J. Za Siedmiu Progami: Zacisk Katowicki (zdobycie): 26.05.1979. Ślizgawka: 26.05.1979. Salka Na Rozdrożu : 26.05.1979. Apokalipsa: 26.05.1979. Studnia Hien (odkrycie): 26.05.1979. Zacisk Saperów (zdobycie): 13.12.1980 r. Panika Tucznika: 13.12.1980 r. Łamacz: 13.12.1980 r. Korytarz Grudniowy: 13.12.1980 r. Syfon Żaby (odkrycie): 13.12.1980 r. Kruche Prożki: 13.12.1980 r. Przelewowe Jeziorko: 13.12.1980 r. Wodna Pułapka: 13.12.1980 r. Wisząca Woda: 13.12.1980 r. Śliska Galeryjka (odkrycie): 13.12.1980 r. Korytarz Zawaliskowy (odkrycie (?) i zdobycie): 26.01.1980. Komin Nadziei (zdobycie): 31.01.1981 r. Kominy Klasyczne (dwa najniższe progi): 31.01.1981 r. (k.). Komin Na Uskoku (zdobycie): 8-11.03.1981. I Obejście Komina Na Uskoku (odkrycie (?) zdobycie): 10-15.01.1983. II Obejście Komina Na Uskoku (odkrycie (?) i zdobycie): 10-15.01.1983. Stary Kanion: 8-11.03.1981. Radość o Poranku: 8-11.03.1981. Galerie Naciekowe: 8-11.03.1981. Studnia Straconych Złudzeń (odkrycie): 8-11.03.1981. Koloseum (dno): 8-11.03.1981. Labirynt Pająków (etap I): 10-15.01.1983. Studnia Estery (zdobycie): 10-15.01.1983. Biały Meander (cz. I): 10-15.01.1983. Kruche Partie (zdobycie): 10-15.01.1983. Sala Trzynastego: 10-15.01.1983. Tadzikowe Jatki (do +140 m n.p.o.): 10-15.01.1983. Galeria Stropowa: 11-16.02.1985. Syfon Ogrodników (etap I, kopanie): 04.1988.
J. Wysoka: Wyżymaczka (zdobycie): 12-15.04.1986. (k.). Zacisk T.P.N. (odkrycie): 12-15.04.1986. (k.). Kanion Pocieszenia (cz.I, wraz z Salą z Dwoma Hakami, zdobycie): 12-15.04.1986 (k.). Sala Goliata (dół): 12-15.04.1986 (k.).
J. Śpiących Rycerzy próba nieudana: 14.04.1982.
Lisoń, Longin
DANE OSOBOWE: b. Damiana Lisonia
SPELEO: Organizacje: Katowicki Klub Speleologiczny.
Odkrycia: Tatry Z. : J. Za Siedmiu Progami: Korytarz Grudniowy (szczeliny, zdobycie): 20.06.1981. Studnia Równoległa (góra, zdobycie): 17-21.01.1983. Salka Z Filarem: 17-21.01.1983. Syfon Ogrodników: (etap I, zdobycie): 04.1988.
J. Wysoka: Sala Goliata (góra, zdobycie): 16-19.04.1986.
Lisowski, Jerzy
B.O: DANE OSOBOWE: NN.
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Wałbrzyski Klub Górski i Jaskiniowy (WKGiJ).
B.1.1: wyprawy: ASTRAKA’1988’Wałbrzych.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Lister, Martin
(1638 - 02.02.1712), angielski naturalista i lekarz, urodził się w Radclive, nieopodal Buckingham. Był siostrzeńcem pana Matthewa Listera, lekarza królowej Anny, żony króla Jakuba I oraz króla Karola I. Skończył studia w Cambridge (1655), do 1683 prowadził praktykę lakarską w York, kiedy przeniósł się do Londynu. W licznych artykułach zajmował się historią naturalną, medycyną {lekami} i starożytnościami. Cieszył się niezwykłym prestiżem jako specjalista nauk o muszlach, ale podobieńst (...)
(1638 - 02.02.1712), angielski naturalista i lekarz, urodził się w Radclive, nieopodal Buckingham. Był siostrzeńcem pana Matthewa Listera, lekarza królowej Anny, żony króla Jakuba I oraz króla Karola I. Skończył studia w Cambridge (1655), do 1683 prowadził praktykę lakarską w York, kiedy przeniósł się do Londynu. W licznych artykułach zajmował się historią naturalną, medycyną {lekami} i starożytnościami. Cieszył się niezwykłym prestiżem jako specjalista nauk o muszlach, ale podobieństwo kopalnych mięczaków do form żywych, interpretował jako nieorganiczne naśladownictwo wyprodukowane w skałach. W 1683 zgłosił do Towarzystwa Królewskiego pomysłową propozycję stworzenia nowego rodzaju map, które ukazywałyby bogactwa mineralne. Zmarł w Epsom. (TEKST: http://en.wikipedia.org/wiki/Martin_Lister)
b. angielski naturalista opublikował najwcześniejsze doniesienie o występowaniu pod ziemią grzybów. (TEKST: Encyclopedia od Caves and Karst Sciences: Aldemaro Romero)
listwa naciekowa
1. l.n. stropowa - twór na stropie jaskini powstający w okolicy miejsca, gdzie nasycona wapniem woda ścieka do jaskini, narastający pionowo ku dołowi i w swej rozciągłości wzdłużnej zgodny jest z kierunkiem spływu wód przesiąkających. Listwa taka jest b. wąska; jeżeli jej szerokość przekroczy 5 cm, określana jest jako chorągiew naciekowa, o ile jest na tyle cienka, by być przeźroczysta;
2. l.n. ścienna - osad wody stojącej. Po niemiecku: Sinterleiste (f) (Trimmel-Heimroth)
listwa naciekowa ścienna
wg H. Salzera ? twór osadu brzeżnego w kształcie listwy (por. listwa naciekowa) lub podłużnego zgrubienia, powstający jako wskaźnik poziomu wody jaskiniowego zbiornika stojącego. Po niemiecku: Wandsinterleiste (f) (Trimmel?Heimroth)
liścionosy
(Phyllostomatidae) rodzina ssaków z rzędu nietoperzy; ok. 140 gat.; mają na nosie charakterystyczny płat skórny; są owado- i owocożerne, niektóre drobne gat. wysysają krew ptaków i ssaków; tropik. i subtropik. strefa obu Ameryk. (Nowa Encyklopedia Powszechan PWN'1996)
Lita Dwudziestka
studnia w J. Koziej (Kozi Wierch, Czerwone Wierchy, Tatry Zach. ), między Kruchą Galerią a Ciasnym Meandrem. (Kulbicki)
litologia
Ogólny charakter skały osadowej, na który składają się takie właściwości, jak: skład mineralogiczny, tekstura, struktura, wielkość i kształt ziarna, barwa. (Jaroszewski)
Little Alice, mumia
){kind=small}
(mumia Małej Alicji) mumia odkryta w 1875 w Salt Cave (Kentucky, USA). Pokazywana z przerwami przy Mammoth Cave od około 1890 do 1960. Mniejsza niż mumia Fawn Hoof, naturalnie zmumifikowana przez suchość atmosfery j. Wysokość w przybliżeniu 3 1/2 stopy. Zwraca uwagę rozmiar głowy i długość szyi. Badana metodą rozpadu węgla m.L.A. datowana jest na wiek 3-4 tysiące lat, czyli sprzed okresu Rodzimych Indian Leśnych (Native Woodland Indians). Inni badacze datowalli mumię tylko na 2,000 l (...)
(mumia Małej Alicji) mumia odkryta w 1875 w Salt Cave (Kentucky, USA). Pokazywana z przerwami przy Mammoth Cave od około 1890 do 1960. Mniejsza niż mumia Fawn Hoof, naturalnie zmumifikowana przez suchość atmosfery j. Wysokość w przybliżeniu 3 1/2 stopy. Zwraca uwagę rozmiar głowy i długość szyi. Badana metodą rozpadu węgla m.L.A. datowana jest na wiek 3-4 tysiące lat, czyli sprzed okresu Rodzimych Indian Leśnych (Native Woodland Indians). Inni badacze datowalli mumię tylko na 2,000 laty. Dziś przypuszcza się, że m.L.A. nie była dziewczyną, ale młodym chłopcem mającym 9, a według innych 12 lat. Pewne cechy wskazują zresztą mniej na dziecko, a bardziej na osobę o przyśpieszonym dojrzewaniu. Mumia była też znaleziona tysiące stóp od otworu w systemie tuneli, co rodzi pytanie czy dziecko w wieku 9 (12) lat zostało tam zaniesione by być pogrzebane, czy poszło tam by umrzeć? Na podstawie zebranego materiału dotyczącego mumii można bezpiecznie określić rasę ludzi, i fakt, że byli inteligentni i cywilizowani. Mumia, tak jak i inne, została pogrzebana wgłębi systemu Mammoth Cave, jednak jej dokładfna lokalizacja pozostaje tajemnicą. (TEKST: Mary Sutherland: http://www.burlingtonnews.net/hanion.html, RYS: Marilyn DeLuerentis, tamże)
Litworka
a. Jaskinia Litworowa w masywie Czerwonych Wierchów. (na www.kktj.pl: Nowak)
b. popularne żargonowe określenie Jaskini Litworowej Wielkiej (Tatry Zach.). (dla ESPol: Kulbicki)
LITWOROWA WIELKA’1968’Aven Klub, akcja
E.1.0: MASYW: Tatry Zachodnie, Małołączniak; jaskinie: Wielka Litworowa; partie: ciąg główny do dnia. E.1.1: typ wyprawy: przejście. E.1.2: termin: kwiecień 1968.
E.1.3: ORGANIZATOR Aven Klub (w STJ PTTK Huty B. Bieruta)
E.1.4: uczestnicy: Jakub Owczarek, Andrzej Wosiński, Marek Żelechowski; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: NN; E.1.7: wyniki: przejście do –225 w czasie 12 godzin.
E.1.8: ŹRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Litworowa Wielka’1971’kobiety, akcja
E.1.0: MASYW: Tatry Zachodnie, Małołączniak; jaskinie: Litworowa Wielka, partie: ciąg główny do dna.
E.1.1: typ wyprawy: przejście
E.1.2: termin: 29-31.05.1971
E.1.3: ORGANIZATOR: organizacja własna zespołu.
E.1.4: uczestnicy: Bożenna Dziuk (SCC), Mirosława Michalak (SG AKG Poznań), Bogusława Skorupska (STJ PTTK Częstochowa)
E.1.5: uczestnicy funkcyjni: NN.
E.1.7: wyniki: pierwsze kobiece przejście jaskini (do –225m głębokości) i w ogóle pierwsze kobiece przejście w Pols (...)
E.1.0: MASYW: Tatry Zachodnie, Małołączniak; jaskinie: Litworowa Wielka, partie: ciąg główny do dna.
E.1.1: typ wyprawy: przejście
E.1.2: termin: 29-31.05.1971
E.1.3: ORGANIZATOR: organizacja własna zespołu. E.1.4: uczestnicy: Bożenna Dziuk (SCC), Mirosława Michalak (SG AKG Poznań), Bogusława Skorupska (STJ PTTK Częstochowa) E.1.5: uczestnicy funkcyjni: NN. E.1.7: wyniki: pierwsze kobiece przejście jaskini (do –225m głębokości) i w ogóle pierwsze kobiece przejście w Polsce.
E.1.8: ŹRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
E.1.3: ORGANIZATOR: organizacja własna zespołu. E.1.4: uczestnicy: Bożenna Dziuk (SCC), Mirosława Michalak (SG AKG Poznań), Bogusława Skorupska (STJ PTTK Częstochowa) E.1.5: uczestnicy funkcyjni: NN. E.1.7: wyniki: pierwsze kobiece przejście jaskini (do –225m głębokości) i w ogóle pierwsze kobiece przejście w Polsce.
E.1.8: ŹRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.
Litworowa, Dolina
Litworowy Dzwon
alternatywna i zapewne pierwotna nazwa Jaskini Pod Wantą. (ESPol)
lityfikacja
Etap diagenezy obejmujący zespół procesów prowadzących do przekształcenia luźnego osadu w zwięzłą skałę; do najważniejszych należą: twardnienie koloidów, odwadnianie, rekrystalizacja, cementacja. (Jaroszewski)
Lješević, Milutin
Organizacje: klub w Belgradzie, miejscowa akdemia naukowa;
kierownik wyprawy DURMITOR'1985'Intern., w której brała udział pol. grupa.
ZOBACZ NASTĘPNE