La Virgencita zobacz fotografię/rysunek
j. na Półwyspie Jukatan (Campeche, Meksyk), nieopodal wioski La Virgencita de la Candelana, przy otworze której odkryto stelę (p. FOTO) z okresu Majów. (TEKST & FOTO: Holley Moyes na: www.famsi.org/reports/02086/section02.htm)

labirynt (1) zobacz fotografię/rysunek
a. wielokrotnie rozgałęziony, niekiedy także piętrowo rozwinięty system jaskiniowy; korytarze wykazują połączenia ze sobą. (Trimmel-Heimroth) b. jest słowem pragreckim (pelazgijskim), początkowo przejętym przez klasyczną grekę i w sposób widoczny pochodzi od labrys, słowa oznaczającego w archaicznym języku obrazkowym podwójną siekierę, z -inthos oznaczającym miejsce (jak w nazwie Korinthos [= Korynt]). W językowej tradycji anglosaskiej istnieją dwa terminy dotycżace l. (labyrinth i (...)więcej



Labirynt (2)
a. labirynt w j. Niedźwiedzia (Sudety). (ESPol)
b. labirynt w j. Kasprowa Niżnia (Tatry Zach.). (ESPol)


labirynt jaskiniowy (labirynt naturalny) zobacz fotografię/rysunek
jedyna występująca w naturze forma labiryntu spotykana jest w jaskiniach, gdzie skomplikowany układ korytarzy ma zarówno postać labiryntu, jak i jego cechy dezorientacyjne, często znacznie mocniejsze niż w labiryntach sztucznych. Spostrzeżenie, że wzór labiryntu prostego jest rozwinięciem wzoru meandra znajduje potwierdzenie w naturalnych warunkach jaskiniowych, gdzie spotyka się naturalne meandry tworzone przez płynące podziemne rzeki. W jaskiniach mamy do czynienia przede wszystkim z (...)więcej



labirynt prosty zobacz fotografię/rysunek
(ang. labyrinth) jest to jednościeżkowy ("jednokierunkowy”) typ labiryntu. Najstarsze wzory labiryntów miały rzeczywiście kształt kołowy, zarówno kreteńskie, tak jak brytyjskie, skandynawskie czy słynne piktogramy na pustyni Nazca, aż po współczesne. L. w Knossos (FOTO 2), nazywany w mitologii po prostu l-em, uważa się za pierwszy wzór i budowlę na tym wzorze postawioną w dziejach. Z badań wynika, że mit o Minotaurze, Tezeuszu i Ariadnie, która dała mu kłębek nici, aby nie zagubił się jest głęboką nadinterpretacją ceremonii na tanecznym kręgu, na którym mlodzieńcy i panny na wydaniu tańczyli wzdłuż kolistych linii, tak aby się spotkać. Wskazuje na to fakt, że żadnego l. w Knossos nie znaleziono, natomiast kręgi taneczne zostały tam odkryte wyłącznie na zdobiących kompleks pałacowy freskach. Również wątek z nicią Ariadny – która w l.p. nie jest potrzebna, wskazuje na wymyśloną nieco bez namysłu bajeczkę. Z Grecji, a ze znalezionych w Knossos monet wynika, że również z Krety wywodzi się kwadratowa wersja l.p.. Wersja ta szybko zdobyła popularność w świecie klasycznym i stąd dziś nazywa się ją l. klasycznym. Postać rozwinięta szybko zaczęła wykorzystywać wzór meandra, a ten wykorzystany segment nazywa się greckim kluczem (FOTO 2), gdyż jest podstawowym budulcem wszystkich tych l-w. Meander w odróżnieniu od l-u był wtedy pojęciem zbudowanym na podstawie zjawiska przyrodniczego (rzeka Meander). L. rzymski poszedł dalej w kierunku dzielenia przestrzeni całego l. na cztery ćwiartkii, które trzeba było po kolei pokonywać, przechodząc od jednego do drugiego. W średniowieczu nastąpiła komplikacja l., czego najświetniejszym przykładem jest l. posadzkowy w katedrze w Chartres. Mimo powrotu do postaci kołowej zachowany został podział na ćwiartki i droga przebiegała od jednej skrajnej ćwiartki do drugiej, zmuszając do przechodzenia w każdym cyklu przez obie pozostałe. Uważa się, że ten wzór l. stał się głównym natchnieniem dla twórców l-w darniowych, jednak wyczerpał on rozwój l.p. pozostawiając pole dla labiryntu złożonego. Z czterech opisywanych przez Pliniusza budowli o założeniu labiryntowym w świecie antycznym przykładem l.p. jest rzekomy l. kreteński (w Knossos), którego nie ma, nic nie wiemy o lemnoskim (de facto na Samos) i włoskim, a egipski zdaje się był. l. złożonym. Na samej Krecie było kilka budowli o założeniu labiryntowym, jednak nie zachowały się. W średniowieczu już takich budowli nie stawiano. (TEKST: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Labyrinth; FOTO: WIKIPEDIA: http://en.wikipedia.org/wiki/Maze)
b. współczesna speleologia odkryła, że w jaskiniach występują naturalne obiekty odpowiadające wzorcowi labiryntu, jednak w bardzo małym stopniu dotyczy to l.p., głównie z powodu stopnia złożoności tych struktur, zwykle znacznie większego, niż było to przewidziane nawet w teoretycznym wzorcu labiryntu złożonego. Jednak dość powszechnym zjawiskiem jest podziemny meander, bardzo podobny do swojego naturalnego prawzorca w Turcji. Czasem jego pokrętność doprowadzona jest do postaci greckiego klucza, który można spotkać również w przebiegu suchych korytarzy. Gdyby rozpatrywać przypadki funkcyjne – w końcu poczynając od średniowiecza l. był wynikiem umowy społecznej o nie przekraczaniu linii, których fizyczne pokonanie nie stanowiło żadnego problemu – to spotyka się elementy l.p. przy pokonywaniu stromych pochyłości lub ścian, a także w pionowych ciasnych meandrach i kanionach, gdzie jest niezbędne kluczenie celem znalezienia drogi przejścia. Czasem takie sytuacje zachodzą przy pokonywaniu zawalisk. (dla: ESPol: ESPol


labirynt wypierający
wg Willriera wiązka wznoszących się skalnych szczelin i rurowatych chodników, które w przypadku istnienia podziemnego przepływu wody wypełnia się od dołu wodą zgromadzoną w próżniach podziemnych obszarów krasowych. Woda taka może przepływać pod ciśnieniem. Pojęcie obecnie nieużywane. Po niemiecku: Auftriebslabyrinth (n) (Trimmel?Heimroth)

labirynt złożony zobacz fotografię/rysunek
a. (ang. maze) labirynt w formie złożonych odgałęziających się korytarzy, których pokonywanie wymaga konieczności dokonywania wyborów drogi i kierunku czyniąc go formą wędrownej łamigłówki umysłowej. Ścieżki i ściany są określone z góry, nie mają jednak charakteru przeszkód fizycznych, ale umownych granic. Według pewnej koncepcji badawczej (p. hasło: labirynt) jako pierwszy l.z. należy uznać już labirynt w Knossos, na co ma wskazywać słowo labrys (dwusiekiera), użyte ze względu na ksz (...)więcej



Labodnica
słoweńska nazwa j. Abisso di Trebiciano, znajdującej się po włoskiej stronie granicy, również po 1954, gdy część Karyntii została przekazana przez Włochy Jugosławii. (ESPol)

Laboratoire Souterrain Moulis zobacz fotografię/rysunek
laboratorium założone przez Alberta Vandela w 1948 w miejscowości Moulis (na poł. od Tuluzy, Francja). Uważane za najbardziej znane laboratorium tego typu bada w warunkach półsymulowanych biologię jaskiń, hydrologię i ekologię. W latach 50-90 XX w. pracowali tam Władysława Chodorowska i Andrzej Chodorowski założyciele Speleoklubu Warszawskiego. (ESPol)

Lach, A.
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN);
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Speleoklub PTTK Częstochowa B.1.1: wyprawy: TATRY’1966’Polska/IV Zlot Grotołazów; B.1.2: eksploracja: NN;
B.2: DANE POZASPELEO: NN. B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.


Ladrowska (d.v. Sowula), Halina zobacz fotografię/rysunek
SPELEO: Organizacje: Sekcja Grotołazów Wrocław

Lagarde, Chateau de
zob. Chateau de la Garde.

Lajkonika, Meander
meander w sys.j. Ptasia Studnia i j. o tej samej nazwie (Kozi Wierch, Czerwone Wierchy, Tatry Zach.). (Kulbicki)

lak jaskiniowy
rzadko stosowane określenie limonitowych powłok (żelaziak brunatny) na żwirach lub bryłach gruzu w spągu jaskini lub na jej ścianach. Po niemiecku: Höhlenlack (m) (Trimmel?Heimroth)

Laleczka
sala w sys.j. Chelosiowa Jama i j. o tej samej nazwie (Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), w części połączeniowej Chelosiowej Jamy z J. Jaworznicką, między salą Kamienne Tablice a Korytarzem Czołgistów i Kokosową Salą. (Kulbicki)

Lalka
pseudonim Stanisławy Fedorowicz- (d.v. -Podobińskiej).

lampa (1)
a. urządzenie wytwarzające światło kosztem energii spalania (l. olejna, l. naftowa, l. benzynowa, l. acetylenowa, l. gazowa) lub energii elektrycznej (l. elektryczna); potocznie l. nazywa się źródło światła (zasadniczą lampę) wraz z oprawą oświetleniową, czyli urządzeniem do rozsyłania, filtrowania lub przekształcania światła wysyłanego przez źródło światła. (N.Encykl. PWN'1996) b. w dziejach poznawania jaskiń przez człowieka wykorzystywane były wszystkie typy l., być może oprócz gazo (...)więcej



lampa (2)
a. bardzo dobra, słoneczna pogoda. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. okres pogody, gdy z nieba znowu się leje, tyle że żar. (na www.kktj.pl: Nowak)


lampa acetylenowa
zob. lampa karbidowa. (ESPol)

lampa elektryczna
a. l.e. o większej skuteczności weszły do użytku w 2 poł. XIX w. Pierwszą l.e. była lampa łukowa; światło jest w niej emitowane przez łuk elektryczny (wyładowanie elektryczne) powstający między dwoma elektrodami. Po raz pierwszy pokaz zastosowania łuku elektrycznego do oświetlenia przeprowadził 1843 L. Deleuil na Placu Zgody w Paryżu; praktyczne zastosowanie lampa łukowa znalazła dopiero po skonstruowaniu 1876 tzw. świecy Jabłoczkowa w latarniach morskich, projektorach filmowych, oświe (...)więcej



lampa gazowa
urządzenie wykorzystujące do uzyskania światła sztucznego gaz; pierwszą stanowiła rurka metalowa, u której wylotu palił się gaz (takie urządzenie 1792 zastosował do oświetlania mieszkania Szkot W. Murdoch); kolejne udoskonalenia polegały na wprowadzeniu palnika motylkowego, zmodyfikowanego palnika Arganda oraz koszulki Auera; l.g. stosowano w XIX w. w Europie i Ameryce Pn. do oświetlania miejsc publicznych, rzadziej domów mieszkalnych (pierwsze - w Londynie 1809, Paryżu 1819, Warszawie (...)więcej



lampa górnicza
a. - inaczej lampa karbidowa. (Trimmel-Heimroth) b. - w polskiej tradycji speleologicznej lat 50-70 terminem tym określało się lampę górniczą elektryczną konstrukcyjnie zasilaną z akumulatora, która dość pospolicie była w Polsce adoptowana do celów speleologicznych. W odróżnieniu od innych krajów socjalistycznych (np. Związku Radzieckiego) nie używano jednak do niej oryginalnego akumulatora, lecz zmieniano żarówkę i jako zasilanie stosowano zwykłą płaską baterię. Oświetlenie karbido (...)więcej



lampa górnicza karbidowa zobacz fotografię/rysunek
lampa karbidowa trzymana w ręku używana w górnictwie, zaadoptowana do potrzeb eksploracji w jaskiniach od chwili wynalezienia karbidu do momentu wynalezienia czołówek; w Polsce używana przez braci Zwolińskich, a potem w latach 50-60 XX w. (TEKST dla: ESPol, Kulbicki; FOTO na: http://www.carbidbus.nl/)

lampa karbidowa
a. lampa (zwana też lampą górniczą), wykonana z żelaza lub mosiądzu (przy pomiarach jaskiń), stosowana często w speleologii. W skład lampy przenośnej wchodzi zbiornik wody i zbiornik karbidu, światło daje uchodzący i spalający się acetylen C2H2. (Trimmel-Heimroth) b. (lampa acetylenowa) stanowi ją dwuczęściowy zbiornik metalowy z ryrka; dolna część zbiornika zawiera karbid, górna wodę, która skapując na karbid powoduje wydzielanie się acetylenu, spalającego się u wylotu rurki; wynalez (...)więcej



lampa karbidowa czołowa zobacz fotografię/rysunek
niewielka zintegrowana lampa karbidowa z zaczepem do mocowania na kasku; stosowana dość chętnie przez speleologów amerykańskich, w Europie mimo oczywistych zalet nie zyskała sobie popularności, być może dlatego, że pojawiła się w okresie ekspansji oświetlenia elektrycznego. (TEKST dla: ESPol, Kulbicki; FOTO: http://www.carbidbus.nl/)

lampa naftowa
a. pierwszą skonstruował 1853 I. Łukasiewicz, składała się z cylindrycznego blaszanego zbiornika z naftą i nałożonej na niego metalowej rury z okienkami z miki i otworami umożliwiającymi przepływ powietrza; następne l.n. przejęły formę zewnętrzną oraz poszczególne elementy (palnik Arganda, szkiełko kominkowe, klosz) od lamp olejnych, l.n. były stosowane jako lampy stojące, wiszące, kinkiety oraz lampy techniczne (górnicze, kolejowe, samoch.). (N.Encykl.PWN'1996) b. l.n. przejęły od l (...)więcej



lampa olejna zobacz fotografię/rysunek
a. l.o. była najwcześniej i najdłużej stosowana; początkowo stanowiła ją miseczka wypełniona olejem, później wyposażoną ją w knot - taka lampa była znana już w Egipcie w II tysiącl. p.n.e. Starożytni Egipcjanie, Etruskowie, Grecy, Rzymianie używali l.o. żelaznych i brązowych, stojących i wiszących, najstarsza l.o. szklana pochodzi z IX w. Persji. Znaczne ulepszenie l.o. wiąże się z wprowadzeniem (XVIII w.) kominka szklanego i palnika Arganda, co spowodowało prawie 6-krotny wzrost świec (...)więcej



Lanex (1)
firma czeska produkująca liny. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)

lanex (2)
potoczna nazwa liny w Czechach, od nazwy firmy produkującej liny. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)


Langendorf zobacz fotografię/rysunek
niemiecka nazwa wioski na Śląsku Opolskim obowiązująca w okresie podlegania państwu pruskiemu, która nosi dzisiaj nazwę Bodzanów (k. Głuchołazów), a w okresie 1945-1947 nosiła nazwę Dłużyca. Legenda głosi, że w Bodzanowie ponad 700 lat temu było zamczysko, w którym swoją siedzibę założyli rozbójnicy. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z r. 1263. Kościół wybudowano w latach 1692 – 1708, a poświęcono w r. 1699. W r. 1624 biskup wrocławski Karol, który był bratem królowej An (...)więcej



Lankaster, Edwin Ray zobacz fotografię/rysunek
a. (1847-1929) wybitny darwinista, uczeń czcigodnego Huxley’a, i skory do gniewu zwolennik selekcji naturalnej i przeciwnik lamarckizmu. Zoolog specjalizujący się w bezkręgowcach; wraz z Balfour’em, jeden z niewielu anglofońskich morfologów filogenetycznych. Twórca terminu "homoplasy" sprzeciwił się teistycznym implikacjom terminu "homologii". Zdefiniował podstawowe cechy dzielące jamochłony (meduza i krewni) od Triploblastica. Bardzo zaangażowany w zakładanie Marine Biolog (...)więcej



lapiaz
a. Drobne formy na powierzchni skał krasowiejących; utworzone w wyniku ich rozpuszczania przez spływające wody deszczowe i wody proniwalne. Por. żebro krasowe, żłobek krasowy. (Jaroszewski)
b. forma drobnego krasu powierzchniowego jak i teren jego występowania. (na www.kktj.pl: Nowak)


Larmo
korytarz w sys.j. Chelosiowa Jama i J. Jaworznickiej ( Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), w jej środkowej części., nieopodal korytarza połączeniowego z Chelosiową Jamą, między Salą NPWZ a Gangiem . (Kulbicki)

Lartet, Edouard Armand Isidore Hippolyte zobacz fotografię/rysunek
a. stary sędzia pokoju w 1860 w małej grocie w Aurignac wydobywa na światło dzienne warstwę z narzędziami nie znajdowanymi wtedy nigdzie indziej, to odkrycie będzie jego imię wiązać z sztuką przedhistoryczną i kulturą oriniacką. (TEKST: za Boulanger 1966: Jean-Yves Bigot, http://perso.orange.fr/) b. wydarzenie uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. (ESPol) c. (12.04.1801, Saint Guiraud - 28 .01.1871, Seissan) z wykształcenia prawnik, od (...)więcej



las krasowy
forma roślinności krajobrazu krasowego. Jest to przeważnie wysokopienny, rzadki las, powstający na podłożu ze skał krasowiejących w odpowiednich warunkach klimatycznych i przy warstwie gleby wystarczającej grubości. Wiele obszarów krasowych Europy było pierwotnie zalesionych. Karczowanie i inne wpływy ( m. in. wypas bydła) ułatwiły erozję gleby i doprowadziły do znacznego spadku powierzchni lasów na obszarach krasowych. Zalesianie krasu, które niedawno podjęto, napotyka w wielu miejsca (...)więcej



Lasota Marek
Organizacje: Speleoklub Warszawski, Warszawski Akademicki Klub Speleologiczny.
Wyprawy: TENNEN’1976'Warszawa, TENNENGEBIRGE’1978'Warszawa, TENNENGEBIRGE’1979'Warszawa/1, TENNENGEBIRGE’1979'Warszawa/2, TENNENGEBIRGE’1980'Warszawa/1. .


lasowanie
a. proces rozkładu karbidu w kontakcie z wodą do acetylenu i wodorotlenku wapnia (zlasowany karbid). (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. zob. karbid. (na www.kktj.pl: Nowak)


Laszecki, Andrzej Maksymilian zobacz fotografię/rysunek
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN); B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Sekcja Grotołazów PTTK Częstochowa (28.04.1956 został wybrany skarbnikiem), Speleoklub PTTK Częstochowa (od 21.01.1960, przez przekształcenie), jednocześnie Jurajskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (JOPR). B.1.1: wyprawy: AGGTELEKI-BÜKK- BUDAI’1962’Częstochowa, AGGTELEKI-BÜKK’1963’Częstochowa, AGGTELEKI-SILICKA’ 1964’Częstochowa, KRIŽNA JAMA’1967’P (...)więcej



Latacz, Mirosław zobacz fotografię/rysunek
DANE OS>: ur. ?; SPELEO: organizacje: Akademicki Klub Grotołazów AGH
Wyprawy: DURMITOR'2004'Internat., DURMITOR'2005'Internat., DURMITOR'2006'Kraków (TEKST: dla ESPol: Mirosław Latacz; FOTO: autor nn)

Latających Want, Próg
próg w J. Czarnej (Organy, Czerwone Wierchy, Tatry Zach. ). W końcowej części j. (od otworu północnego w części wstępnej), między Salą Bernarda, a otworem północnym (Kulbicki)

latarka
a. lampa elektryczna dająca się łatwo przenosić. (N.Encykl.PWN'1996)
b. do l. zaliczamy l. ręczne (używane przez przypadkowych "eksploratorów" podziemi), l. sygnalizacyjne oraz l. czołowe zwane czołówkami (dla ESPol: Kulbicki)


Laurenti, Joseph Nicolaus
a. (4.XII.1735 - 17.02.1805) austriacki naturalista, autor Specimen Medicum, Exhibens Synopsin Reptilium Emendatam (1768) o toksycznej funkcji gadów i amfibii. To była ważna książka w nauce o gadach, definiująca trzydzieści rodzajów gadów. Carolus Linneus w swoim Systema Naturae (1758) zdefiniowanych tylko dziesięć rodzajów. (TEKST: http:www.answer.com) b. Dokonał w 1768 naukowego opisu salamandry jaskiniowej (Proteus anguinus) odkrytej przez J.W. Valvasora. (TEKST: Encyclopedia of C (...)więcej



Laurenti, Josephi Nicolaus
zoolog wiedeński w 1768 jako pierwszy opisał systematycznie salamandrę jaskiniową (Proteus anguinus) przysłaną mu przez G.A. Scopoli. To był pierwszy troglobit naukowo opisany i nazwany przez wiedeńskiego zoologa. W latach późniejszych zasłużył wielką ilością opisów, która to zasługa ma m.in. ślad w szerokiej nazwie systematcznej (np. Proteus anguinus Laurentii. (ESPol)

Lazaret
korytarz w j. Bańdzioch Kominiarski (Mnich, Kominy Tylkowe, Tatry Zach. ), w początkowej części j. (Kulbicki)

Lazne Kynžvart zobacz fotografię/rysunek
miasteczko zdrojowe nieopodal słynnego kurortu Lazne Marianske (Mariańskie Łaźnie) z zamkiem Kynžvart. W okresie Cesarstwa Austro-Węgierskiego nosiło nazwę Königswart, gdzie 18 maja 1802 r. urodził się Adolf Schmidl (nie wiadomo czy w mieście, czy na zamku). Miasto wzmiankowane pierwszy raz w 972 r., wykupione w 1510 przez króla czeskiego Władysława II Jagiellończyka pozostawało w rękach Jagiellończyków do 1534. Od drugiej połowy XVII w. w rękach rodziny Metternich, w tym osławionego k (...)więcej



Lebecki, Romuald zobacz fotografię/rysunek
DANE OSOBOWE: zm. trag. w J. Zimnej; b. Sławomira Lebeckiego.
SPELEO: Organizacje: Speleoklub Warszawski.
INNE: Organizacje: Warszawski Klub Płetwonurków.


Lebecki, Sławomir zobacz fotografię/rysunek
DANE OSOBOWE: b. Romualda Lebeckiego.
SPELEO: Organizacje: Speleoklub Warszawski.
INNE: Organizacje: Warszawski Klub Płetwonurków.


lebiotka
(lub lebiodka) w żargonie górników śląskich nazwa urządzenia do wyciągania dużych ciężarów na linie (zwykle stalowej) bez pomocy silników; urządzenie to pojawiało się na wyposażeniu ratowników jaskiniowych (może też górskich) dawnego Związku Radzieckiego. Zostało zaprezentowane m. in na VI Konferencji Ratownictwa Jaskiniowego znaną pod nazwą AGGTELEK'1983. (wg Meander'7: Trybowski opr. ESPol)

Lecha, Studnia
Opis: a. Studnia 43m w Jaskini Za Siedmiu Progami (Tatry Zachodnie) w rejonie Studni Lecha (D.1), między Starym Kanionem a Salą Z Zachodami. (ESPol) b. Nieco dalej, pod prawą ścianą [Starego Kanionu] znajduje się wejście do szczelinowej Studni Lecha o głębokości 45 m. Zjazd studnią sprowadza na górny poziom Sali Z Zachodami. Jaskinia Za Siedmiu Progami tworzyła dwa odrębne morfologicznie i wiekowosystemy odwadniania kotła Zadnie Kamienne.Szczególnie interesujący ze względu na impon (...)więcej



Leciński, Jan zobacz fotografię/rysunek
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN) B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: współzałożyciel Klubu Gacek, nieformalnej grupy grotołazów w II Liceum Ogólnokształcące im. R. Traugutta w Częstochowie. Od 1970 Akademicki Klub Grotołazów przy Radzie Uczelnianej SZSP Politechniki Częstochowskiej (AKG RU SZSP PC). Członek Oddziałowej Komisji Speleologicznej PTTK w Częstochowie powołanej w dniu 12.11.1971 B.1.1: akcje/wyprawy: JURA’1966’Częstochowa, JURA’1967’ (...)więcej



Lefka Ore
inna nazwa masywu górskiego Leuká Óre Grecja, Kreta). (ESPol)

lej (krasowy)
a. w starszej literaturze używane zarówno dla określenia zapadliska lejowego, jak i studni. Wyrażenia tego należy unikać i zastępować je w miarę możności precyzyjniejszymi pojęciami. (TEKST: Trimmel-Heimroth) b. Zamknięta depresja o kształcie lejowatym, często miskowatym lub w przybliżeniu stożkowatym, zwykle powstająca w terenie krasowym na obszarze występowania skał węglanowych jako wynik ługowania albo zawalenia się warstw skały węglanowej. leje krasowe mają prosty ale zmienny k (...)więcej



lej zawaliskowy
w rejonach krasowych wklęsła forma o charakterze zapadliska, powstała przez zawał próżni podziemnych, której ściany lub zbocza opadają w kierunku dna ze średnim lub niewielkim nachyleniem i spotykają się w najniższym punkcie leja. Do form powyższego typu zalicza się także ?pingo?, występujące ponad starymi, zawalonymi sztolniami górniczymi. Po niemiecku: Einsturztrichter (m) (Trimmel?Heimroth)

Lejąca Woda zobacz fotografię/rysunek
CE.0: LOKALIZACJA: CE.0.0: powierzchniowa: C.0.0.0: górska: span class="red">Dziurawe, Czerwone Wierchy, Tatry Zachodnie, Tatry, Karpaty Zachodnie, Karpaty; CE.0.0.1: dolinna: Miętusia Dolina, Dol. Kościeliska, rz-i Kirowa Woda, Czarny Dunajec, Dunajec, Wisła; CE.0.1: administracyjna: Polska, woj. małopolskie, pow. tatrzański, gmina Kościelisko; CE.0.2: kataster: 1.Kowalski: Tatry46; 2:CBDG-PIG-PIB: T.D-11.01; 3.SLO:EA.0.3.3.8.0.5.7.2.1; CE.0.3: jaskinia: Miętusia; CE.0.4: part (...)więcej



Lejek
nie wiadoma formacja w J. Wiernej (?, Jura Krakowsko-Częstochowska. ). (Kulbicki)

Lejowa, Dolina


Lelicki Kras
rejon krasowy obejmujący masyw Povljen, w którym znajduje się Pećina Lenćina (Serbia).
Wyprawy: POVLJEN’1987’Prywatna, wyprawa. (ESPol)


Lenćina, Pećina
jaskinia w masywie Povljen (w tzw. Lelickim Krasie) o głęb. –50m. W jaskinia tej często działała Janina Wrzak (Tomić).
wyprawy polskie: POVLJEN’1987’Prywatna, wyprawa.


Lenin
pseudonim Jana Matysiaka.

Leny, Sala
sala w sys.j. Wielka Śnieżna , w J. Wielkiej Litworowe ( Czerwony Grzbiet , Tatry Zach. ). (Kulbicki) lewar ? układ znany w hydromechanice, pozwalający na opróżnienie zbiornika wodnego przez jego krawędź. W hydrologii krasu l. oznacza odchodzącą od zbiornika wodnego, wygiętą ku górze rurę, którym to układem tłumaczy się istotę okresowych źródeł krasowych. Po niemiecku: Heber (m) (Trimmel?Heimroth)

LEOGANG’1992’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]), górne partie; E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: sierpień 1992. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ). E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Przemysław Chrobak i in. NN. E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN. E.1.7: wyniki: eksploracja w Vogelschacht, odkrycie PL-2. E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 200 (...)więcej



LEOGANG’1993’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]), rejon Nebelsbergkaru; E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: lato 1993. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ); Przemysław Chrobak, Robert Fiszer, Wojciech Małolepszy, Rafał Samarcew, Jerzy Zygmunt (SCC); E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: dalsza eksploracja j. Vogelschacht i (...)więcej



LEOGANG’1995’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]): rejon Nebelsbergkaru; E.1.0: typ: eksploracja; E.1.2: termin: sierpień 1995. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski (KKTJ), Wojciech Małolepszy (SCC), i in. NN; E.1.5: funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: Wyniki: połączenie Vogelschacht z systemem Lamprechtsofen (-1532m), co w tamtym momecie s (...)więcej



LEOGANG’1997’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]); E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: lato 1997.
E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik.
E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: eksploracja j. Vogelschacht.
E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.


LEOGANG’1998’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]); E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: lipiec/sierpień 1998. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: w wyniku eksploracji w Sali Deszczu w j. Vogelschacht i odkrytych tam korytarzy dokonano przyłączenia jaskini Pl- (...)więcej



LEOGANG’1999’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]); E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: sierpień 1999. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: odkrycie j. CL-3 i zdobycie do –300m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen. E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: (...)więcej



LEOGANG’2000’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]) E.1.1: typ: eksploracja E.1.2: termin: sierpień 2000. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Jerzy Zygmunt i in. NN; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: odkrycie w j. CL-3 i zdobycie od –300m do –600m. Jest to jaskinia leżąca nad systemem Lamprechtsofen. E.1.8: (...)więcej



LEOGANG’2006’Kraków, wyprawa
E.1.0: MASYW: Leoganger Steinberge (pasmo Salzburger Alpen [pol.= Alpy Salzburskie]); E.1.1: typ: eksploracja; E.1.2: termin: sierpień 2006. E.1.3: ORGANIZATOR: Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego (KKTJ); E.1.4: uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Piotr Hercog i in. NN. E.1.5: uczestnicy funkcyjni: Andrzej Ciszewski: kierownik. E.1.6: AKCJE: NN; E.1.7: wyniki: eksploracja w j. CL-3 i kilku mniejszych. E.1.8: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zy (...)więcej



Leoganger Steinberge
Leoganger Steinberge W masywie L. S. po raz pierwszy działali nasi grotołazi w jaskini Lamprechtsofen w 1971 r. [62], a następnie w 1973 r. [1, 18, 77] - w obu przypadkach zapoznając się z ciągiem zwanym Südgangiem. Eksplorację tej jaskini rozpoczęli polscy taternicy jaskiniowy w 1977 r. „podwyższając” ją z + 730 m do +860 m [17, 18, 49, 73, 74, 77, 79, 80]. [..] W rok później, zimą, podjęto dalszą eksplorację, pokonując kolejne kominy i uzyskując w nich przewyższenie + 9 (...)więcej



LEOGANGER’1973’Kraków, wyprawa
Lipiec-sierpień 1973. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Janusz Baryła, uczestnicy: Leszek Dumnicki, Jerzy Grotowski, Jacek Jopowicz, Marek Kalmus, Ryszard Kujat, Edward Ostapowski i Andrzej Zieliński – odkrycie Durrkarloch (-85 m) i Krakauerschacht (-60 m), zwiedzanieLamprechtsofen . (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1975’Kraków, wyprawa
Sierpień-wrzesień 1975. Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Janusz Śmiałek, uczestnicy: Andrzej Ciszewski, Józef Jagoda, Janusz Jura, Andrzej Kozik, Marek Kozik, Lesław Łoziński, Marek Marciszewski i Krystyna Śmiałek. Odkrycie 17 jaskiń, w tym Rothöhle (-280 m). (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1976’Kraków, wyprawa
a. Lipiec-sierpień 1976. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie. Kierownik: Leszek Dumnicki, uczestnicy: Elżbieta Dumnicka, Janusz Górka, Ryszard Kujat, Jan Mularz, Janusz Stępiński, Anna Wendorff, Wojciech Wiśniewski i Andrzej Zieliński. Eksploracja jaskini Wieserloch (-400 m). (w Wierchy’1985: Parma) b. Austriacy przerwali eksplorację jaskini na brzegu kolejnej studni na głębokości 200 m. 2.VIII pierwsza grupa (W. Wisniewski, A. Zieliński) dotarła na (...)więcej



LEOGANGER’1977/1’Kraków, wyprawa
Luty-marzec 1977. Akademicki klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Janusz Śmiałek, uczestnicy: Krzysztof Bębenek, Tadeusz Fajlhauer, Ireneusz Felisiak, Bernard Koisar, Ryszard Kujat, Lesław Łoziński, Wojciech Wiśniewski oraz Helfried Ennsman i Walter Klappacher z Salzburga. Przewyższenie Lamprechtsofen do +860 m. (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1977/2’Kraków, wyprawa
Sierpień 1977. Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskmiego w Krakowie i Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego. Kierownik: Leszek Dumnicki, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Antoni Dzioba, Ryszard Knapczyk, Andrzej Kokoszka, Stanisław Kopeć, Jan Orłowski, Jerzy Rożen, Stanisław Rzeźnik i Anna Wendorff. Pogłębienie Wieserloch do –580 m. (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1978/1’Kraków, wyprawa
Styczeń 1978 (w trakcie odbyła się wyprawa UNTERSBERG’78). Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Andrzej Kozik, Kazimierz Szych, Janusz Śmiałek, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski. Eksploracja Lamprechtsofen (+952 m) [w masywie Leoganger Steinberger] i Salzburgerschacht [w masywie Untersberg] (razem z Walterem Klappacherem). (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1978/2’Kraków, wyprawa
Wrzesień 1978. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Bolesław Kulon, Jan Orłowski, Waldemar Uhl, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski i Ewa Wójcik. Przejście Lamprechtsofen do Bocksee. (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1979/1’Polska, wyprawa
Styczeń-luty 1979 (w trakcie odbyło się wejście do Salzburgerschacht w Untersbergu-u). Komisja Taternictwa Jaskiniowego PZA w Warszawie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Bernard Koisar, Piotr Kulbicki, Jan Orłowski, Marek Sygowski, Janusz Śmiałek, Wiesław Wilk, Wojciech Wiśniewski i Ewa Wójcik. Eksploracja Lamprechtsofen (+1014 m) [w masywie Leoganger Steinberger] i Salzburgerschacht [w masywie Untersberg] (razem z (...)więcej



LEOGANGER’1979/2’Kraków, wyprawa
Lipiec-wrzesień 1979. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego w Krakowie i Akademicki Klub Grotołazów w Krakowie. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Stanisław Baraniewicz, Jacek Dulęba, Janusz Godyń, Zygmunt Gruza, Grzegorz Kleszyński, Krzysztof Kleszyński, Ryszard Knapczyk, Stanisław Kotarba, Andrzej Kozik, Jerzy Kramarz, Lesław Łoziński, Zbigniew Mucha, Jan Orłowski, Marta Świder, Wiesław Tomiczek, Waldemar Uhl, Krzysztof Woźniak, Ewa Wójcik. Odkrycie 36 (...)więcej



LEOGANGER’1982’Pinzgau
Styczeń 1982. Prywatnie. Krzysztof Kleszyński – udział w Pinzgauer International Expedition. Eksploracja Lamprechtsofen. (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER’1983’Voulcain, wyprawa
Sierpień 1983. Prywatnie. Ryszard Knapczyk – udział w wyprawie klubu Vulcain z Lyonu. Ekspedycja Wieserloch. (w Wierchy’1985: Parma)

LEOGANGER+LOFERER’1981’Kraków, wyprawa
Lipiec-wrzesień 1981. Krakowski Klub Taternictwa Jaskiniowego. Kierownik: Andrzej Ciszewski, uczestnicy: Ryszard Knapczyk, Stanisław Kotarba, Jan Orłowski, Wiesław Wilk, Ewa Wójcik i Wolfgang Gadermayr (Salzburg). Pogłębienie Blitzwasserschacht (-505 m) [w Leoganger Steinberge], Gigantenschacht (-126 m) [w Loferer Steinberge]. (w Wierchy’1985: Parma)

Leptodirus hohenwarti zobacz fotografię/rysunek
chrząszcz jaskiniowy schwytany pierwszy raz i opisany przez austriackiego hrabiego Franza Hohenwarta. (TEKST: za Boulanger 1966: Jean-Yves Bigot, http://perso.orange.fr/; FOTO: http://images.google.pl/images?q=Leptodirus+hohenwarti&hl= pl&btnG=Szukaj+obraz%C3%B3w)

Leśniewski, Zbigniew
B.0: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN).
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Speleoklub PTTK Częstochowa (SCC); W roku 1961 aktywnie udziela się przy realizacji maratonu jaskiniowego powstałego z inicjatywy Młodzieżowej Grupy Grotołazów przy Speleoklubie PTTK Częstochowa. B.1.1: wyprawy: NN.
B.2: DANE POZASPELEO: NN.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.


Letra Vizes Barlang
Jaskinia w Bükk (Góry Bukowe, Węgry) o dług. 3 km.
Wyprawy:BÜKK’1969’KKS. (w Meander’1: Rysiecki)


Letras Tetoi
rejon w Bukk hegysek (pol. Góry Bukowe) w północnej części Węgier. Znajduje się tam jaskinia Letras Tetoi barlang.
Wyprawy polskie: BÜKK’1975’Częstochowa.


Letras Tetoi barlang
jaskinia w Bükk hegysek (Góry Bukowe), w rejonie Letras Tetoi o głębokości –165m.
wyprawy polskie: BÜKK’1975’Częstochowa


Leuka Ore’1978’Wrocław, wyprawa
termin: 1978, lato; organizator: Sekcja Grotołazów Wrocław;
uczestnicy: Jerzy Masełko (kier.), Kazimierz Buchman, Witold Mijal, Andrzej Karcz, Zdzisław Słowiński, Zofia Siarkowska + 2 os. NN.
akcje: NN.
Wyniki: rekonesans z doraźną płytką eksploracją w rejonie szczytów: Melidaou, Volakias, Gingilos; odkryto 7 drobnych jaskiń.
Dokumentacja: brak.
(TEKST: dla ESPol Kazimierz Buchman)


Leuká Óre zobacz fotografię/rysunek
wapienny masyw w zachodniej części wyspy Kreta (Grecja), podzielony na dwie nierówne części przez 18-kilometrowej długości wąwóz Samaria (Farangi Samaria). Większa i wyższa jest część wschodnia i tam znajduje się najwyższy w masywie szczyt Pahnes (2432 m npm.), w którego zachodnim ramieniu Melidaou (2133 m npm.) działała wyprawa Leuka Ore’1978’Wrocław. Ta sama wyprawa działała również w części zachodniej masywu eksplorując zbocza gór Volakias (2116 m npm.) i Gingilos.(2080 (...)więcej



leukofor
barwiący znacznik wody, który fluoryzuje na niebiesko. Po angielsku: leucophor. (Jennings)

lewar Andrusiewicza
metoda wyczerpywania niedużych syfonów na stronę za syfonem przez działanie od przed syfonem; metoda polega na tym, że korzystając z węża zostawionego na stałe w syfonie tworzy się mały zbiornik wody (w tamtej sytuacji zastosowano kask), zasysa się z niego wodę trzymając powyżej poziomu przegięcia węża, po czym po zassaniu szybko zanurza się w syfonie, tak aby była zachowana ciągłość przepływu wody w wężu; LA zastosował po raz pierwszy (i prawdopodobnie ostatni) Michał Andrusiewicz (S (...)więcej



lewarowanie
najlżejsza technika usuwania wody z zagłębień korytarzy jaskiniowych przy pomocy lewara; stosuje się tą technikę przy mniejszych akwenach, gdy nie jest możliwe ich pokonanie, ani obejście. (dla ESPol: Kulbicki)

Lewe Studnie
studnie w j. Bańdzioch Kominiarski (Kominy Tylkowe, Tatry Zach. ). (Kulbicki)

Lewy Meander
a. - meander w sys.j. Chelosiowa Jama i j. o tej samej nazwie ( Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), w jej początkowej części, w bocznym ciągu za Salą Wielkobiwakową. (Kulbicki) b. - meander w sys.j. Śnieżna Studnia (Wielka Turnia, Czerwone Wierchy, Tatry Zach. ). Jeden z dwóch meandrów pod Studnią Kozika. (Kulbicki)

Lewy Ser
labirynt w sys.j. Chelosiowa Jama i j. o tej samej nazwie ( Kopaczowa G., Zgórskie Góry, G. Świętokrzyskie ), , w jej środkowej części. (Kulbicki)

Leymerie, Alexandre Felix Gustave Achille
(13.01.1801, Paris – 1878, ?) wybitny geolog francuski; pozyskaną od Jean-Baptiste Bonnemaisona informację o odkryciu w 1852 starożytnych szczątków ludzkich w Grotte d’Aurignac przekazał w 1860 wybitnemu paleontologowi Edouardowi Lartet. DANE: PATRIMOINE DE FRANCE: http://www.patrimoine-de-france.org/hommes/ honneurs-280.html ; TEKST: MUSEE AURIGNAC: http://www.aurignacien.com/html/histoiredune decouverte.jsp

Libera, Czesław
DANE OSOBISTE: urodzony: NN (NN); pseudonim: NN;
DANE SPELEO: organizacje: Speleoklub Dąbrowa Górnicza; wyprawy: BIHOR’2002’Dąbrowa G.; eksploracja: NN; nazwy: NN; publikacje: NN
DANE POZASPELEO: NN
ŹRÓDŁA: Tekst: Speleoklub Dąbrowa Górnicza: Włodzimierz Porębski.


Libera, Małgorzata
DANE OSOBISTE: urodzony: NN (NN); pseudonim: NN;
DANE SPELEO: organizacje: Speleoklub Dąbrowa Górnicza; wyprawy: BIHOR’2002’Dąbrowa G.; eksploracja: NN; nazwy: NN; publikacje: NN
DANE POZASPELEO: NN
ŹRÓDŁA: Tekst: Speleoklub Dąbrowa Górnicza: Włodzimierz Porębski.


Libera, Michał
DANE OSOBISTE: urodzony: NN (NN); pseudonim: NN;
DANE SPELEO: organizacje: Speleoklub Dąbrowa Górnicza; wyprawy: BIHOR’2002’Dąbrowa G.; eksploracja: NN; nazwy: NN; publikacje: NN
DANE POZASPELEO: NN
ŹRÓDŁA: Tekst: Speleoklub Dąbrowa Górnicza: Włodzimierz Porębski.


Lice
miejscowość w prowincji Diyarbakir we wsch. Turcji u podnóża masywu Korha Dagi, nad rz. Dibni Cay. Nieopodal znajduje się grupa historycznych jaskiń Birkeyn. u Shaw'a występuje pod nazwą - zapewne błędną - Lidje. (ESPol)

Lidje
użyta przez Shaw'a (History of cave science, s.7) postać nazwy m. Lice we wsch. Turcji, zapewne przez pomyłkę. (ESPol)

Liege, cavernes de
(= jaskinie w/k. Liege) przybliżające określenie występujące we francuskich materiałach historycznych opisujących działalność P.C. Schmerlinga, a dotyczących j. w Belgii: Grottes de Remouchamps. (ESPol)

lina
a. stosowany we wspinacze, speleologii sznur z włókien syntetycznych charakteryzujący się wysoką wytrzymałością na zrywanie. (w Grotołajza'3: Kuźnicki) b. coś ładniejszego i przede wszystkim mocniejszego niż "zwykły sznurek". Grotołazom służy głównie do zjazdów lub opuszczania się, ale bynajmniej nie do spuszczania, jak to piszą niektórzy. Liny speleo są linami statycznymi. Rzadziej w jaskini służy ona do asekuracji wspinaczki, wtedy jednak musi to być lina dynamiczna . (na www.kktj.p (...)więcej



lina asekuracyjna
lina zabezpieczająca przywiązana do speleologa wspinającego się do góry po drabince albo pokonującego trudne miejsce i trzymana przez człowiek znajdującego się powyżej. Po angielsku safety rope. (Jennings)

lina dynamiczna
a. lina posiadająca właściwość pochłaniania energii powstałej w wyniku np. odpadnięcia dzięki dużej rozciągliwości; w w taternictwie jaskiniowym stosowana do lonży (zob. współczynnik odpadnięcia). (w Grotołajza'3: Kuźnicki)
b. zdolna do pochłonięcia części energii wyzwolonej w czasie upadku łojanta. (na www.kktj.pl: Nowak)


lina pomocnicza
krótka stalowa lina, zaopatrzona na obydwu końcach w kausze oraz w "karabinek" typu włoskie oczko; zawiązana przy otworze jaskini na bloku lub pniu drzewa itp. Do niej przymocowana jest drabinka służąca do zejścia w dół. Po niemiecku: Anhängesell (n) (Trimmel?Heimroth)

lina rdzeniowa


lina statyczna
a. lina używana głównie w taternictwie jaskiniowym, posiadająca niską rozciągliwość - do 6%. Nie może być pod żadnym pozorem używana do wspinaczki (zob. współczynnik odpadnięcia). (w Grotołajza'3: Kuźnicki) b. lina służąca do wychodzenia i zjazdu. Nie ma możliwości pochłaniania energii powstałej w czasie upadku! - nie wolno się z nią wspinać z asekuracją dolną. Obecnie w jaskiniach używa się lin półstatycznych mogących pochłaniać energię przy niskim współczynniku odpadnięcia. (na www (...)więcej



lina sztywna
lina o niewielkiej rozciągliwości. Po angielsku: low-strech rope. (Wądołowski)

Lindner, Antonio Federico zobacz fotografię/rysunek
a. w 1840 A.F.L. i studniarz Ivan Svetina w Abisso di Padricione osiągają głębokość –271 m; w 1841 A.F.L. i Jakob Svetina wraz z ekipą cieśli schodzą po 11 miesiącach prac na dno Abisso di Trebiciano (-327). (TEKST: za Minvielle 1967: Jean-Yves Bigot: http://perso.orange.fr/; FOTO: GROTTA GIGANTE: http://www.grottagigante.it/setstoria.html) b. Wydarzenia uważane przez autorów francuskich za historyczne dla czasów przedspeleologicznych. A.F.L. jako delegowany pracownik wodociąg (...)więcej



linewka
nalewka z liny lub: rep. (na www.kktj.pl: Nowak)

linia biegu
Linia (krawędź) przecięcia się danej powierzchni strukturalnej najczęściej stropowej lub spągowej powierzchni warstwy lub ławicy – z jakąkolwiek wyobrażoną płaszczyzną poziomą. Inaczej: jakakolwiek linia pozioma na danej powierzchni strukturalnej. Por.: bieg, linia upadu, ułożenie warstw. (Jaroszewski)

linia nadproża
linia na gruncie przy wejściu jaskini prostopadle poniżej zewnętrznej krawędzi skały powyżej; może nie być zbieżna z linią okapu. Po angielsku: lintel line. (Jennings)

linia okapu
a. rzut poziomy najdalej wysuniętych punktów okapu skalnego nad otworem jaskini. Jest ona z reguły wyraźnie rozpoznawalna, ponieważ woda ściekająca z okapu po opadach pozostawia wykapki. Przy ustalaniu długości jaskini całkowitej l.o. traktowana jest jako ostateczne ograniczenie jaskini. Pojęcie l.o. wprowadził do literatury R. Pirker (Höhlenkundl. Mit., Wien 1949 s. 95). Znaczenie l.o. dla rozwoju osadów omówił E. Schmid (Höhlenforschumg und Seidimentalanalyse, Basel 1958). (Trimmel-H (...)więcej



linia upadu
Linia spadku (największego nachylenia) danej powierzchni strukturalnej – najczęsciej stropowej lub spągowej powierzchni warstwy lub ławicy. L.u. jest prostopadła do do linii biegu. Por. upad, ułożenie warstw, bieg. (Jaroszewski)

linia zwornikowa stropu
por. kalenica.

liofilizat
bardzo lekka, suszona w odpowiednich warunkach żywność zachowująca dużą część walorów odżywczych i smakowych; produkt bardzo przydatny jako szturmżarcie. (w Grotołajza'3: Kuźnicki)

Lipowczan, K.
B.O: DANE OSOBOWE: B.0.0: urodzony: NN (NN)
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Speleoklub PTTK Częstochowa; B.1.1: wyprawy: TATRY’1966/1967’Częstochowa; B.1.2: eksploracja: NN.
B.2: DANE POZASPELEO: NN.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.


Lipski, Maciej zobacz fotografię/rysunek
DANE OSOBOWE: ps. Śliczny, Ślicznota.
SPELEO: Organizacje: Speleoklub Warszawski.
Wyprawy: TENNEN’1976'Warszawa .


Lisoń, Damian
Organizacje: Katowicki Klub Speleologiczny (?) Wyprawy: HAGEN’1980’Katowice, HAGEN'1981’Katowice, HAGEN'1983’Katowice (akcje: a, 6-II, 12-I, 15-I), HAGEN'1984’Polska, HAGEN'1985’Katowice. Odkrycia: Tatry Z. : J. Za Siedmiu Progami: Zacisk Katowicki (zdobycie): 26.05.1979. Ślizgawka: 26.05.1979. Salka Na Rozdrożu : 26.05.1979. Apokalipsa: 26.05.1979. Studnia Hien (odkrycie): 26.05.1979. Zacisk Saperów (zdobycie): 13.12.1980 r. Panika (...)więcej



Lisoń, Longin
DANE OSOBOWE: b. Damiana Lisonia
SPELEO: Organizacje: Katowicki Klub Speleologiczny.
Odkrycia: Tatry Z. : J. Za Siedmiu Progami: Korytarz Grudniowy (szczeliny, zdobycie): 20.06.1981. Studnia Równoległa (góra, zdobycie): 17-21.01.1983. Salka Z Filarem: 17-21.01.1983. Syfon Ogrodników: (etap I, zdobycie): 04.1988.
J. Wysoka: Sala Goliata (góra, zdobycie): 16-19.04.1986.


Lisowski, Jerzy
B.O: DANE OSOBOWE: NN.
B.1. DANE SPELEO: B.1.0: organizacje: Wałbrzyski Klub Górski i Jaskiniowy (WKGiJ).
B.1.1: wyprawy: ASTRAKA’1988’Wałbrzych.
B.3: ŻRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.


Lister, Martin
(1638 - 02.02.1712), angielski naturalista i lekarz, urodził się w Radclive, nieopodal Buckingham. Był siostrzeńcem pana Matthewa Listera, lekarza królowej Anny, żony króla Jakuba I oraz króla Karola I. Skończył studia w Cambridge (1655), do 1683 prowadził praktykę lakarską w York, kiedy przeniósł się do Londynu. W licznych artykułach zajmował się historią naturalną, medycyną {lekami} i starożytnościami. Cieszył się niezwykłym prestiżem jako specjalista nauk o muszlach, ale podobieńst (...)więcej



listwa naciekowa
1. l.n. stropowa - twór na stropie jaskini powstający w okolicy miejsca, gdzie nasycona wapniem woda ścieka do jaskini, narastający pionowo ku dołowi i w swej rozciągłości wzdłużnej zgodny jest z kierunkiem spływu wód przesiąkających. Listwa taka jest b. wąska; jeżeli jej szerokość przekroczy 5 cm, określana jest jako chorągiew naciekowa, o ile jest na tyle cienka, by być przeźroczysta;
2. l.n. ścienna - osad wody stojącej. Po niemiecku: Sinterleiste (f) (Trimmel-Heimroth)


listwa naciekowa ścienna
wg H. Salzera ? twór osadu brzeżnego w kształcie listwy (por. listwa naciekowa) lub podłużnego zgrubienia, powstający jako wskaźnik poziomu wody jaskiniowego zbiornika stojącego. Po niemiecku: Wandsinterleiste (f) (Trimmel?Heimroth)

liścionosy
(Phyllostomatidae) rodzina ssaków z rzędu nietoperzy; ok. 140 gat.; mają na nosie charakterystyczny płat skórny; są owado- i owocożerne, niektóre drobne gat. wysysają krew ptaków i ssaków; tropik. i subtropik. strefa obu Ameryk. (Nowa Encyklopedia Powszechan PWN'1996)

Lita Dwudziestka
studnia w J. Koziej (Kozi Wierch, Czerwone Wierchy, Tatry Zach. ), między Kruchą Galerią a Ciasnym Meandrem. (Kulbicki)

litologia
Ogólny charakter skały osadowej, na który składają się takie właściwości, jak: skład mineralogiczny, tekstura, struktura, wielkość i kształt ziarna, barwa. (Jaroszewski)

Little Alice, mumia zobacz fotografię/rysunek
(mumia Małej Alicji) mumia odkryta w 1875 w Salt Cave (Kentucky, USA). Pokazywana z przerwami przy Mammoth Cave od około 1890 do 1960. Mniejsza niż mumia Fawn Hoof, naturalnie zmumifikowana przez suchość atmosfery j. Wysokość w przybliżeniu 3 1/2 stopy. Zwraca uwagę rozmiar głowy i długość szyi. Badana metodą rozpadu węgla m.L.A. datowana jest na wiek 3-4 tysiące lat, czyli sprzed okresu Rodzimych Indian Leśnych (Native Woodland Indians). Inni badacze datowalli mumię tylko na 2,000 l (...)więcej



Litworka
a. Jaskinia Litworowa w masywie Czerwonych Wierchów. (na www.kktj.pl: Nowak)
b. popularne żargonowe określenie Jaskini Litworowej Wielkiej (Tatry Zach.). (dla ESPol: Kulbicki)


LITWOROWA WIELKA’1968’Aven Klub, akcja
E.1.0: MASYW: Tatry Zachodnie, Małołączniak; jaskinie: Wielka Litworowa; partie: ciąg główny do dnia. E.1.1: typ wyprawy: przejście. E.1.2: termin: kwiecień 1968.
E.1.3: ORGANIZATOR Aven Klub (w STJ PTTK Huty B. Bieruta)
E.1.4: uczestnicy: Jakub Owczarek, Andrzej Wosiński, Marek Żelechowski; E.1.5: uczestnicy funkcyjni: NN; E.1.7: wyniki: przejście do –225 w czasie 12 godzin.
E.1.8: ŹRÓDŁA: tekst: Jubileuszowy Biuletyn Informacyjny SCC, 2006: Jerzy Zygmunt.


Litworowa Wielka’1971’kobiety, akcja
E.1.0: MASYW: Tatry Zachodnie, Małołączniak; jaskinie: Litworowa Wielka, partie: ciąg główny do dna. E.1.1: typ wyprawy: przejście E.1.2: termin: 29-31.05.1971 E.1.3: ORGANIZATOR: organizacja własna zespołu. E.1.4: uczestnicy: Bożenna Dziuk (SCC), Mirosława Michalak (SG AKG Poznań), Bogusława Skorupska (STJ PTTK Częstochowa) E.1.5: uczestnicy funkcyjni: NN. E.1.7: wyniki: pierwsze kobiece przejście jaskini (do –225m głębokości) i w ogóle pierwsze kobiece przejście w Pols (...)więcej



Litworowa, Dolina


Litworowy Dzwon
alternatywna i zapewne pierwotna nazwa Jaskini Pod Wantą. (ESPol)

lityfikacja
Etap diagenezy obejmujący zespół procesów prowadzących do przekształcenia luźnego osadu w zwięzłą skałę; do najważniejszych należą: twardnienie koloidów, odwadnianie, rekrystalizacja, cementacja. (Jaroszewski)

Lješević, Milutin
Organizacje: klub w Belgradzie, miejscowa akdemia naukowa;
kierownik wyprawy DURMITOR'1985'Intern., w której brała udział pol. grupa.


 ZOBACZ NASTĘPNE